Swipe to the left

Het leven van een gevangenisbewaarder

Print
Het leven van een gevangenisbewaarder
By 7 maanden geleden 24860 keer bekeken 1 comment

Iedereen heeft op TV wel eens een film of serie gezien waarin het leven in een gevangenis wordt nagespeeld. Bijvoorbeeld de legendarische film ‘The Shawshank Redemption’ of de populaire serie ‘Orange Is The New Black’. Maar hoe het er daadwerkelijk in een gevangenis aan toe gaat, dat weten de meeste mensen niet. En dat krijg je zelfs als advocaat niet te zien: je komt immers niet op de afdeling zelf, maar je spreekt je cliënt in een speciaal daarvoor ontworpen spreekkamer.

De documentaire ‘Bewaarders’ van 2Doc brengt daar (gelukkig!) verandering in. Een jaar lang is gefilmd in het nieuwe Justitieel Complex Zaanstad. Niet vanuit de gedetineerden, maar vanuit het perspectief van de bewaarders (en andere medewerkers). Wat maken ze mee? Wat gaat er in hen om? Een uniek concept, als je het mij vraagt.

Aangrijpende voice-overs
Wat deze documentaire onder meer zo sterk maakt, is de toepassing van voice-overs die je verspreid over de documentaire hoort. Dit blijken een verzameling uit interviews met bewaarders, waarin ze hun gedachten geven over het werk dat ze doen.

‘’Ik zie alles, hoor alles, ruik alles. Je moet altijd alert zijn, in het hoofd zitten bij die jongens. Vertrouwen winnen, echt contact maken. Ook voor mijn eigen veiligheid. Mensen zijn extreem hier binnen, onvoorspelbaar, gewelddadig. Mijn mond is mijn wapen. Maar er zijn dingen, die kun je beter niet weten. Dingen die… Het mag nooit persoonlijk worden. Dan verlies je de controle. Het is een spel en het kan in een keer omslaan. Ik observeer ze, maar zij observeren mij natuurlijk ook. Misschien nog wel meer.’’

Nieuwe samenleving
In een gevangenis ontstaat in wezen een nieuw soort samenleving: mensen uit verschillende milieus en met verschillende (niet zelden psychische) achtergronden. Er worden vriendschappen gesloten; soms voor kort en soms voor het leven. Maar de bewaarders weten van tevoren niet met wie ze te maken krijgen. Het is altijd maar afwachten wie ze te zien krijgen.

‘’Eendagscriminelen, beroepsjunkies, moordenaars. Van alles loopt er door elkaar in het Huis van Bewaring. Het zijn net kleine kinderen, onrustig. Je moet heel duidelijk zijn: dat kan wel, dat kan niet. Structuur bieden. En dat missen de meesten.’’

Gescheld en geschreeuw
De documentaire maakt duidelijk dat je een dikke huid moet hebben om dit werk te kunnen doen. En het vermogen en niets persoonlijk op te vatten. Zo worden bewaarders veelvuldig uitgescholden, bijvoorbeeld omdat een TV op een cel niet werkt of omdat het geplande bezoek niet kan doorgaan. Ook zie je een schreeuwende gedetineerde die zijn cel kort en klein slaat en vervolgens wordt afgevoerd naar de isoleercel. En dan bijvoorbeeld het moment dat de ene medewerker na een verhit gesprek met een gedetineerde zegt dat het toch wel spannend was, want ‘’hij had een vork in zijn hand’’. Je moet het maar kunnen.

Bovendien hebben de bewaarders engelengeduld. Steeds opnieuw proberen ze een situatie te sussen, gaan ze met de gedetineerde in gesprek en geven ze advies (bijvoorbeeld over het stroeve contact met een familielid). Maar soms geven de bewaarders ook een grote mond terug. Logisch, lijkt me.

Gelukkig er is ook ruimte voor leukere momenten. Zo wordt er gelachen en grapjes gemaakt. Natuurlijk, want dat bevordert (en behoudt) een goede sfeer. En als een gedetineerde weggaat, worden er handen geschud en roept een medewerker hem met een grijns na: ‘‘wel clean blijven he?!’’. Het is mijns inziens niet meer dan normaal dat je een bepaalde band opbouwt met diegene waarmee je iedere dag werkt. Zo lang die band maar niet té close wordt.

Ook wordt in een voice-over treffend verwoord wat de bewaarders drijft om dit werk te doen:

‘’Dit werk verandert eigenlijk nooit. Ik zie steeds dezelfde gezichten terug. Soms krijg je zoveel naar je hoofd geslingerd dat ik mezelf begin af te vragen: ‘waarom ben ik hier?’ Waarom doe ik die moeite? En dan probeer ik mezelf te vertellen van: hij scheldt niet tegen mij, hij scheldt tegen het uniform. Maar uiteindelijk krijg je het wel over je heen. Als je dit jaar in jaar uit doet, er wordt steeds een klein stukje van je persoon afgehaald. Er wordt steeds een klein stukje van je persoon afgehaald. Je wordt ook een soort van bewoner. En toch… Er is maar een heel klein percentage dat je echt bereikt, maar daar doe ik het voor. Voor die paar boeven die ik niet meer terug zie.’’

Negatieve reacties
Dat deze documentaire niet louter positieve reacties opleverde, had ik wel verwacht. Op Twitter ontstond een tweedeling: de ene groep vond het met name bizar om te zien dat de ‘criminelen’ worden behandeld alsof het een hotel is. Het is jammer dat dit het enige is wat hen opvalt. Deze groep mensen beseft waarschijnlijk niet wat het betekent als je hele dagritme wordt bepaald; je op gezette tijden moet opstaan, eten, werken etc. Ga er maar eens zitten. Bovendien hebben zij geen oog voor het werk van de bewaarders, waar het in deze documentaire immers om draait.

De andere groep was van mening dat de documentaire indrukwekkend was en uitte respect voor (het werk van) de bewaarders. Ik acht de kans groot dat dit veelal mensen zijn die op de een of andere manier (werk of privé) betrokken zijn (geweest) bij gedetineerden. In elk geval mensen die de kern van deze documentaire kunnen doorzien.

Tenslotte moet worden onthouden dat een gevangenisstraf niet slechts bestraffend werkt: resocialisatie is ook een belangrijk (!) onderdeel ervan. En hoe slechter de resocialisatie, hoe groter de kans op een terugval. Om nog maar niet te spreken over de hersenfuncties die er op achteruit gaan bij langdurige opsluiting. Maar ook dat belang zal de eerste groep mensen waarschijnlijk niet zien.

Conclusie
Het in goede banen trachten te leiden van de nieuwe samenleving is zeker geen eenvoudig werk. Ik heb diep respect voor de mensen die in een gevangenis werken, net als voor het geduld waarmee ze met de gedetineerden omgaan. Wat mij betreft moet iedereen, maar zeker de mensen die in de strafrechtketen werken, deze documentaire gezien hebben.

Posted in: Strafrecht
Dini 7 maanden geleden at 22:47
Een zeer indrukwekkende documentaire. Ik heb groot respect voor de bewaarders . Het is een zware baan, en zoals hierboven al beschreven: het geduld dat ze opbrengen, elke dag weer, verdient alle lof. Je moet het maar kunnen. Zoals de schrijfster ook opmerkt: de hersenfunctie van langgestraften gaat achteruit. Het zou mooi zijn als mensen zich eerst eens goed in deze materie gingen verdiepen voor ze met een negatieve mening klaarstaan. De bewaarders verdienen een lintje.En in elk geval meer, veel meer waardering voor hun werk.