Swipe to the left

Het strafproces in Éire

Print
Het strafproces in Éire
By 5 maanden geleden 10742 keer bekeken 1 comment

In de Ierse media lees ik elke dag wel enkele nieuwsberichten over strafzaken; er gebeurt hier genoeg. Nieuws met een Nederlands tintje betrof bijvoorbeeld de aanhouding van Naoufal F. in Dublin, waarbij door de Ieren gesuggereerd werd dat hij banden had met de beruchte Ierse maffia, de Kinahan-clan.

Dagelijks fiets ik langs het ‘Criminal Court of Justice’, het gerechtsgebouw in Dublin waar enkel strafzaken worden behandeld. Een prachtig gebouw, waar ik op een vrije dag een aantal zittingen bijwoon. Het valt me meteen op dat een aantal dingen heel anders gaat dan in Nederland. Sommige procesdeelnemers dragen hier bijvoorbeeld nog pruiken (wat sinds 2012 overigens niet meer verplicht is) en in bepaalde zaken oordeelt een jury over de schuldvraag. Twee voorbeelden van overblijfselen uit de tijd dat Ierland nog een Britse kolonie was. Maar er is meer. Reden voor deze blog over het strafproces in Ierland.

Naming and shaming
Het begint al bij de aanhouding van verdachten: zij komen - zonder uitzondering - met naam en toenaam én foto (dus volledig herkenbaar) in de Ierse media. Zo ook inzake Naoufal F.: hij stond met foto en volledige naam in de krant. Een groot verschil met de Nederlandse media, waar volstaan wordt met de voornaam plus eerste letter van de achternaam en een foto met een (zwarte balk) voor de ogen. Dat is even wennen voor mij; hebben de verdachten hier geen recht op privacy? Na wat uitzoekwerk blijkt dat het de Ierse media (net als in Engeland) wordt toegestaan deze informatie te publiceren, tenzij de verdachte jonger dan 18 jaar is. Vergaand en bovendien onnodig, als je het mij vraagt. Maar het lijkt hier de normaalste zaak van de wereld te zijn.

Rol politieagenten
Ook bij het strafproces zelf merk ik grote verschillen op. Bijvoorbeeld ten aanzien van de rol van politieagenten. Ik zie altijd een enorme hoeveelheid auto’s van de Garda (Ierse politie) bij het Criminal Court of Justice staan. Waarom is dat toch zo? Is er zoveel belangstelling voor strafzaken? Moeten ze zo vaak getuigen?

Het blijkt dat de Gardaí de functie van aanklager vervullen bij de District Court, dat vergelijkbaar is met de kantonrechter. Het gaat om relatief eenvoudige verdenkingen zoals openbare dronkenschap, bedelen of belediging. De Gardaí, die zelf betrokken is geweest bij het strafbare feit, legt de zaak voor aan de rechter en presenteert het bewijs. De verdediging kan deze Garda hierna vragen stellen over het voorval. De ‘Director of Public Prosecutions’ (vergelijkbaar met het Openbaar Ministerie)blijft echter wel de eindverantwoordelijke en kan ook eisen stellen aan de manier waarop de Garda de zaak moet behandelen. Een veel verdergaande bevoegdheid dan in Nederland dus, waar de politieagenten geen zelfstandige rol hebben in het strafproces. Voor Gardaí zal dit wellicht een interessante afwisseling van hun werkzaamheden zijn en bovendien levert het een lastenverlichting van de DPP op.

Juryrechtspraak
Een ander verschil is de juryrechtspraak. Bij met name wat ernstigere verdenkingen die bij het Circuit Court worden behandeld, wordt een jury samengesteld. Los van de bezwaren die ik tegen het jurysysteem zelf heb, is het erg interessant en leuk om eens te zien hoe dit er in de praktijk aan toe gaat. Zo zijn er veel incidenten op zitting; de jury wordt bijvoorbeeld herhaaldelijk weggestuurd zodat de verdediging met de rechter kan overleggen zonder dat de jury daardoor wordt beïnvloed. Bijvoorbeeld wanneer de betrouwbaarheid van de verklaring van een rechercheur ter discussie werd gesteld. De jury oordeelt immers niet over de toelaatbaarheid van het bewijs; dat doet de rechter. De jury hoort alleen dat ze wordt weggestuurd en later mag terugkomen.

Tegen het einde van de behandeling van de zaak op zitting, geeft de rechter aan de jury uitleg over hoe de zaak te beoordelen (‘beyond a reasonable doubt’) alsook de strafbepaling. Zo kreeg de jury in een zaak over een verdenking van mishandeling uitleg over de vraag wanneer sprake is van zelfverdediging. De rechter gaf de jury opmerkelijk genoeg wel mee dat het gepresenteerde bewijsmateriaal geen grond voor zelfverdediging leverde. Of dat helemaal volgens de regels ging, vraag ik me af.. Enfin, uiteindelijk oordeelt de jury (schuldig/onschuldig) en spreekt de rechter, veelal op een later moment, de op te leggen straf uit.

Bewijsmateriaal
En dan de manier waarop hetbewijs gepresenteerd wordt. Op het moment dat ik een zaak over een overval bijwoonde, zag ik dat de aanklager een heel team bij zich had dat rechtsachter in de zaal zat. Steeds kwam één van de teamleden naar voren met bewijsmiddelen. Deze werden voorgehouden aan de de rechter, de jury en de getuigen die ter zitting ondervraagd werden. Net als in de series die je op tv ziet: in plastic zakjes werden onder meer telefoons en handgeschreven notities getoond. Het gaf een soort spannend effect, iets wat je in Nederland niet snel zult zien.

Ook werden in alle drie de zaken die ik bijwoonde getuigen ter zitting ondervraagd. Door deze presentatie van het bewijsmateriaal (zowel voorwerpen als getuigenverklaringen) ter zitting, wordt in Ierland veel meer recht gedaan aan het onmiddellijkheidsbeginsel dan in Nederland, waar veelal een papieren dossier wordt aangeleverd. Getuigen ter zitting ondervragen is uitzondering en fysiek bewijsmateriaal ter zitting presenteren gebeurt al helemaal nauwelijks. Dit maakt de behandeling van een strafzaak in Ierland ook veel levendiger dan in Nederland. Het is wel tijdrovender, maar daar lijken de Ieren geen moeite mee te hebben.

Ten slotte
Opvallende verschillen dus tussen het Ierse en Nederlandse systeem. Een dagje in het Ierse Criminal Court of Justice is zeker niet saai! Toch ben ik blij dat ik over een tijdje weer terug naar Nederland ga, waar de privacy van verdachten en veroordeelden beter gewaarborgd wordt en waar de schuldvraag door rechters wordt beoordeeld en niet door leken. Maar iedereen die in het buitenland is en de kans heeft om een zitting bij te wonen: grijp je kans! Al is het maar om te beseffen dat het in Nederland nog niet zo slecht geregeld is!

Posted in: Strafrecht
Joep Lindeman 5 maanden geleden at 12:40
Ierland heeft een bijzondere strafprocescultuur. Je ziet Ierland vrijwel nooit voorbij komen in de jurisprudentie van het EHRM over strafzaken. Ik denk dat ze het daar best goed voor elkaar hebben.

Ik zou graag ook wijzen op de bijzonder terughoudende toepassing van voorlopige hechtenis in Ierland. Daar kunnen wij in Nederland wel inspiratie uit halen. Ik heb meegewerkt aan een rechtsvergelijkend onderzoek waarin ook Ierland participeerde. Op deze website van ons onderzoek vind je onze publicaties:
http://www.irks.at/detour/publications.html
Onder meer vind je 'Country Briefs' waarin de situatie per deelnemend land wordt samengevat: http://www.irks.at/detour/Uploads/Detour%20Country%20Briefs%20fin.pdf
Ook vind je er het rechtsvergelijkende rapport dat we hebben geschreven: http://www.irks.at/detour/Uploads/Comparative%20report_Dutch.pdf

Verder zijn er uitgebreide landenrapporten per land.
Uit het Ierse rapport wordt heel goed duidelijk dat de organisatie van politie, de aanklagers, de verdediging en de rechtspraak echt compleet anders is dan die in Nederland en ook is gestoeld op een heel andere cultuur: zie bijvoorbeeld de veel autonomere rol van de Garda (ook als het gaat om voorlopige hechtenis). Dat is echt wel iets meer dan een afwisseling van de werkzaamheden als lastenverlichting voor de DPP. Rechtsvergelijking is, al met al, heel mooi maar ook een beetje riskant. Over wel of geen lekenrechtspraak kan je in dit opzicht bijvoorbeeld echt uren discussiëren!!