Swipe to the left

Sander Dekker en zijn plannen…… Begin bij de oorzaak, niet bij de gevolgen

Print
Sander Dekker en zijn plannen…… Begin bij de oorzaak, niet bij de gevolgen
By 10 oktober 2018 4726 keer bekeken Geen opmerkingen

Op 8 oktober jongstleden maakte Sander Dekker, onze Minister voor Rechtsbescherming, bekend dat hij nog dit jaar met een wetsvoorstel komt welke het in de toekomst eenvoudiger moet maken TBS op te leggen. Nu ontlopen veel verdachten nog een TBS maatregel, simpelweg door te weigeren mee te werken aan gedragsdeskundig onderzoek, aldus de Minister. Zijn oplossing is simpel doch ook kinderlijk onnozel: versoepel de toelatingseisen voor de TBS en zie daar: probleem opgelost! De Gelderlander liet daarbij nog optekenen dat Dekker verwacht dat de aanpassingen zullen leiden tot een daling van het aantal weigerende verdachten, omdat advocaten hun cliënten positiever kunnen adviseren over de TBS-maatregel...

Soms vraag ik mij echt af waar onze Minister zijn opleiding heeft gehad. Als je enig inzicht en enige interesse hebt in het TBS-systeem, en daadwerkelijk wil bijdragen aan de maatschappelijke veiligheid, dan kun je echt niet met droge ogen beweren dat meer TBS de oplossing is. Misschien is het gespeelde naïviteit, misschien denkt hij het echt. In beide gevallen vind ik het gevaarlijk. Dit zoveelste bedenkelijke voorstel uit de VVD-koker is symptoonbestrijding van de bovenste plank, terwijl het werkelijke probleem niet wordt aangepakt.

Het TBS-systeem piept en kraakt in al zijn voegen. TBS-klinieken hebben te maken met ernstige capaciteitsproblemen, vervolgklinieken zijn sinds Michael P. op slot gegaan waardoor de doorstroming stagneert en TBS-patiënten raken al maar gefrustreerder door de uitzichtloosheid van hun maatregel. Meer veroordeelden dit systeem inpompen zal alleen maar leiden tot meer overspannen personeel in de klinieken, meer uitzichtloosheid bij TBS-ers en uiteindelijk tot een toename van gevaarlijke situaties. De maatschappelijke veiligheid is hier zeker niet bij gediend.

Wij adviseren onze cliënten soms niet mee te werken omdat zij terecht angst hebben voor de TBS-maatregel in zijn huidige vorm en conditie. Angst vanwege het feit dat zij uiteindelijk niet worden behandeld wegens een gebrek aan kennis en expertise. En angst vanwege het feit dat zij uiteindelijk niet kunnen resocialiseren. Bijvoorbeeld omdat onze Minister geen verloven toekent. En angst vanwege het feit dat hun advocaat, wanneer het nodig zou zijn, nagenoeg geen rechtsmiddelen heeft effectief op te komen voor de belangen van zijn of haar cliënt.

Een wijze minister zou erop inzetten de oorzaak van deze angsten – en daarmee het weigeren van onderzoek – weg te nemen, in plaats van de uitdaging volkomen eenzijdig te benaderen en daarmee de druk op het systeem nog verder op te voeren.

Zomaar wat suggesties

Als u wilt weten wat er allemaal mis is in TBS-land, dan raad ik u aan mijn voorgaande 10 weblogs te lezen. In deze bijdrage wil ik echter niet alleen maar benoemen wat fout is maar wil ik proberen zelf iets constructiefs bij te dragen. Vandaar hieronder mijn suggesties tot een verbetering van het systeem te komen.

1. Zorg ervoor dat alle procesdeelnemers TBS-specialisten zijn

Dit lijkt een onderdeel te zijn van de plannen van Dekker, dus oké, deze geef ik hem. Feit is dat indien in een bepaalde strafzaak een TBS-oplegging aan de orde kan zijn, het de voorkeur verdient dat men weet hoe deze uiteindelijk ten uitvoer wordt gelegd en wat hier allemaal bij komt kijken. In de zittende magistratuur zitten de TBS-specialisten vaak in de verlengingskamers, maar dan kan het vaak al veel te laat zijn. TBS-specialisme is ook in de opleggingsfase hard nodig.

2. Vraag je af of het zinvol is krampachtig vast te houden aan DSM-V diagnoses

De Wet vereist voor het opleggen van een TBS-maatregel een psychische stoornis of persoonlijkheidsstoornis. Hiervoor leunen de juristen op de gedragsdeskundigen die er een sport van lijken te maken alles te willen rubriceren in een stoornis uit de DSM-V lijst. Dit is in de praktijk echter lang niet altijd eenvoudig, zeker niet wanneer er niet wordt meegewerkt. Kijk in plaats daarvan vooral wat iemand nodig heeft om de kans op herhaling zo laag mogelijk te maken. Daar gaat het tenslotte om. Iemand kan nog zoveel stoornissen hebben, als het een verslaving is die zorgt voor ontsporing dan dien je daar dus de aandacht voor te hebben. Een verslavingskliniek kan dan veel effectiever zijn dan een TBS-kliniek. Probleemoplossend denken versus abstract diagnosticeren.

3. Zorg voor effectieve beveiligde psychiatrische zorg

Misschien een beetje kort door de bocht, maar in essentie is er een duidelijk onderscheid te maken tussen veroordeelden met persoonlijkheidsproblematiek zoals narcistische of anti-sociale persoonlijkheidsstoornissen en veroordeelden met psychiatrische problematiek. Deze laatste groep heeft vaak geen baat bij een klassieke behandeling van de persoonlijkheid, maar heeft veel meer behoefte aan psychiatrische zorg, ondersteund met medicatie. Vaak wordt de behandeldruk deze patiënten te veel en blijven zij maar met moeite psychisch stabiel. Eigenlijk horen deze mensen niet thuis in de TBS maar in de klassieke psychiatrie, echter is de rechter zeer beperkt in zijn of haar mogelijkheden. Een rechterlijke maatregel kan vaak maar voor maximaal één jaar worden opgelegd en dat is vaak veel te kort. Bij gebrek aan beter wordt dan vaak naar de TBS met dwangverpleging gegrepen, waarna deze patiënten helemaal vastlopen in het systeem. Immers, voor het verkrijgen van verloven moeten stappen worden gemaakt in de behandeling. Stappen die voor deze patiënten vaak veel te hoog gegrepen zijn. Een oplossing kan zijn een rechterlijke maatregel voor bijvoorbeeld maximaal 9 jaren op te kunnen leggen, waarbij tegelijkertijd het aantal beveiligde psychiatrische klinieken wordt uitgebreid.

4. Beperk de invloed van de Minister op het verlofstelsel

Een TBS-er komt alleen maar naar buiten met verlof. Alleen dan kan hij of zij resocialiseren. Het verlenen van verlof is nu een langdurige, stroperige ellende, waar teveel partijen bij betrokken zijn en waarbij de minister uiteindelijk het laatste woord heeft. De advocaat heeft geen effectieve rechtsmiddelen. Niet wanneer een verlof wordt ingetrokken, en niet wanneer een verlof niet wordt verleend. Let wel: het kunnen praktiseren van verlof is essentieel voor het verder kunnen komen in de behandeling. Dat hierbij hulp en bijstand van een advocaat – dé ‘life-line’ van de TBS-er – volkomen afwezig is, is een zeer grote oorzaak van de angst die bij verdachten leeft voor de TBS-maatregel. Laat een rechterlijk college, of desnoods een college aangevuld met rechters beslissen over het verlenen van verlof. En geef de TBS-er een effectief rechtsmiddel indien het verlof stagneert.

5. Beperk de TBS-maatregel in duur

De oneindige duur van de TBS-maatregel schrikt enorm af. Een lange gevangenisstraf met een einddatum is dan bijna altijd te prefereren boven de onzekerheid van de TBS-maatregel. De TBS-er is voor het welslagen van de behandeling afhankelijk van het goed functioneren van de kliniek, van voldoende behandelaanbod bij een zekere bestendigheid van zijn of haar behandelaars, van de grillen van de minister en de politiek voor wat betreft het verlenen van verlof en van het maatschappelijk oordeel en klimaat. En in géén van deze gevallen heeft de advocaat enige effectieve invloed. De TBS-er staat er dus alleen voor. Ja, dan is weigeren misschien het enige dat een zinnig mens zou doen. Zelfs Sander Dekker indien hij zich in die situatie zou bevinden. Het moet echter mogelijk zijn het wettelijk zo te regelen dat de TBS-maatregel in beginsel gelimiteerd is in duur, waarbij, bij wijze van uitzondering, verlenging alsnog mogelijk is. Dit legt de druk en een gevoel van urgentie daar waar die hoort te liggen: bij het systeem. En dit zorgt er tegelijkertijd voor dat een verlengingsrechter ook effectief kan toetsen, waarbij deze rechter nu soms nog marginaler toetst dan een bestuursrechter.

Ga nu eens echt samenwerken!

In één opzicht heeft Sander Dekker gelijk: TBS is effectief en zorgt voor een significante verlaging van het herhalingsgevaar. De recidive-cijfers wijzen dit al jarenlang uit. Het verdient daarom aanbeveling dit systeem te koesteren en de ruimte te geven verder te groeien. Het is fijn dat de Minister rechters, officieren van justitie en gedragsdeskundigen beter wil opleiden, maar hierbij worden twee nu al specialistische procesdeelnemers overgeslagen: de TBS-ers en hun advocaten. Als je die meeneemt in je plannen, en als je die ook serieus neemt en daadwerkelijk laat bijdragen aan je plannen, dan wordt het een echt gezamenlijk project. Een project dat de maatschappelijke veiligheid bevordert en de belangen van zowel burgers als TBS-ers dient. Ik hoop dat de minister op enig moment tot dit inzicht komt.

Meer blogs van Floris Holthuis over TBS:

Hoe burgemeesters de maatschappelijke onveiligheid ondermijnen
Kan de TBS-er nog vertrouwen hebben in de rechter?
Verbeteren van het TBS-systeem is een absolute noodzaak!

Posted in: Strafrecht