Swipe to the left

Sdu als staatsdrukkerij tijdens de Tweede Wereldoorlog

Print
Sdu als staatsdrukkerij tijdens de Tweede Wereldoorlog
By 19 days ago 1486 keer bekeken Geen opmerkingen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam Sdu als staatsdrukkerij in handen van de Duitse staat. Wat voor gevolgen had deze overname voor het personeel? En wat gebeurde er met Sdu-uitgaven als de Staatscourant? Deze blog geeft een inkijkje bij Sdu in oorlogstijd.

Wat deed Sdu voor de Tweede Wereldoorlog?

Voor 1940 was Sdu, toen nog Algemeene Landsdrukkerij geheten, al de staatsdrukkerij van het Koninkrijk der Nederlanden. De drukkerij drukte alle overheidsinformatie, waaronder de Staatscourant, het Staatsblad en de stukken van de Eerste en Tweede Kamer. De geschiedenis van Sdu gaat terug tot 1577, het jaar waarin de Antwerpse drukker Willem Silvius de officiële drukker werd van de Staten van Holland.

Gevolgen van de Duitse inlijving voor het Sdu-personeel

Na de Duitse inval in Nederland op 10 mei 1940 werd Nederland uiteindelijk ingelijfd bij het Duitse rijk. Dit betekende dat alle Sdu-medewerkers, officieel Nederlandse ambtenaren, nu Duitse ambtenaren werden. Als Duitse ambtenaren werd van de medewerkers verwacht dat zij zich verdiepten in de nationaalsocialistische ideologie. Zo konden ambtenaren zich inschrijven voor de cursus ʻUm das neue Europaʼ, gegeven in Berlijn door het Deutsche Auslandwissenschaftliche Institut.

Om het nationaalsocialisme binnen Sdu verder te verspreiden werd ook de directeur vervangen door de nationaalsocialistische Bauke Libbes Poelstra. Daarnaast werden ook alle Joodse Sdu-medewerkers geregistreerd, zodat zij konden worden ontslagen. Deze registratie ging behoorlijk ver. Ook als een niet-Joodse medewerker met een Joodse Nederlander was getrouwd, werd deze medewerker geregistreerd en ontslagen. De Duitse bezetter wilde namelijk geen enkele Joodse betrokkenheid bij hun publieke informatievoorziening.

De Staatscourant en het Staatsblad in de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er twee versies van de Staatscourant en het Staatsblad. De ene versie kwam van de Nederlandse regering uit Londen, de andere versie kwam van de Duitse bezetter en werd gedrukt door Sdu. Deze Duitse bezettersversies behielden beide de naam Staatsblad en Staatscourant van het Koninkrijk der Nederlanden.

Naast de Staatscourant en het Staatsblad publiceerde de Duitse bezetter ook het Verordeningenblad voor het bezette Nederlandsche gebied. Het Verordeningenblad was tweetalig opgezet en bevatte onder meer verordeningen van Arthur Seyss-Inquart, de Rijkscommissaris van Nederland. Veel besluiten stonden zowel in de bezettersversie van het Staatsblad als in het Verordeningenblad, met verschillende nummers ter onderscheid. Staatsbladen uitgegeven onder Seyss-Inquart hadden naast een eigen nummer ook een eigen onderscheidende letter, namelijk de S van Seyss-Inquart.

Sdu na de Tweede Wereldoorlog

Na de bevrijding op 5 mei 1945 heerste er in Nederland een sfeer van pure vreugde en optimisme. Er was weer hoop, alles moest beter worden dan ooit tevoren! Met die mindset stelde in 1947 de Nederlandse regering per Koninklijk Besluit de functie van Sdu als staatsdrukkerij opnieuw vast. Sdu kreeg zelfs een frisse nieuwe naam: Staatsdrukkerij – en Uitgeverijbedrijf (SDUB). Deze nieuwe naam moest meer nadruk leggen op Sdu’s bezigheden als uitgeverij.

Ook werd met geld van de Amerikaanse Marshallhulp nieuw materiaal gekocht om een grootse doorstart te bespoedigen. Tijdens de bezetting raakte Sdu namelijk veel materieel zoals drukpersen kwijt, omdat deze naar Duitsland waren vervoerd om kogels van te gieten. Een klein obstakel in deze bedrijvigheid was het toenmalige bedrijfspand aan de Fluwelen Burgwal te Den Haag. Deze bleek ongeschikt voor de uitbreidingsplannen en na jaren van krapte verhuisde Sdu uiteindelijk in 1964 naar een gloednieuw pand aan de Christoffel Plantijnstraat.

Meer weten over de geschiedenis van Sdu?

Wilt u meer weten over de geschiedenis van Sdu als uitgeverij? Neem dan een kijkje op onze website: www.sdu.nl/over-sdu-geschiedenis.

Bronnen voor deze blog:

  • L.A. van Heijningen, Sdu, de eerste vier eeuwen... drukken, uitgeven en vormgeven voor en na privatisering, Den Haag 1988.
  • N. van Rooij, ‘Uitgeverij van het volk? De overheid als poortwachter’, masterscriptie UvA, 2016.
Posted in: Sdu