Swipe to the left

TBS'ers worden onvoldoende serieus genomen

Print
 TBS'ers worden onvoldoende serieus genomen
By 2 maanden geleden 3638 keer bekeken 2 comments

Artikel 37a van het Wetboek van Strafrecht bepaalt dat de rechter een TBS-maatregel op kan leggen indien sprake is van een voldoende ernstig feit en de rechter daarnaast bij de dader een stoornis vast kan stellen. In de praktijk betreft het dan feiten waarop een gevangenisstraf van vier jaren of meer is gesteld en bij de dader sprake is van een persoonlijkheidsstoornis of psychische stoornis. Dit zijn echter slechts de voorwaarden voor oplegging van een TBS-maatregel. De reden voor oplegging van deze zware maatregel is veel meer recht door zee: de maatschappelijke veiligheid. Ik ben er in de praktijk inmiddels achter gekomen dat dit ook direct de absolute leidraad is voor klinieken, reclassering en beleidsmakers. De maatschappelijke veiligheid staat altijd voorop.

De persoon van de TBS'er legt het af tegen de maatschappelijke veiligheid

Tegenover de maatschappelijke veiligheid staat de persoon van de dader. Iemand die ondanks de soms ernstige daden ook nog mens is. Een gebroken mens vaak. Als TBS-advocaat ben je daarvan erg doordrongen. Voor het bijstaan van TBS'ers heb je een lange adem nodig. En erg veel doorzettingsvermogen. Vaak is sprake van een jarenlange vertrouwensrelatie waarbij je de cliënt goed leert kennen. Vanwege het enorme personeelsverloop binnen de klinieken en bij de reclassering durf ik de stelling wel aan dat mijn relatie met de TBS'er veel bestendiger is dan die van de gemiddelde behandelaar of toezichthouder. Ik heb het echter helaas niet voor het zeggen. Dat zijn uiteindelijk toch de behandelaars en de reclassering.

Behandeling en resocialisatie zijn mooie begrippen maar deze staan eigenlijk niet centraal in de TBS-wetgeving. Als het gevaar voldoende is verlaagd kan de dwangverpleging onder voorwaarden worden beëindigd. En voor een verlaging van het herhalingsgevaar heb je nu eenmaal behandeling nodig. Maar dit is dus eigenlijk een afgeleid doel. In artikel 2 van de Beginselenwet Verpleging Terbeschikkinggestelden (BVT) is weliswaar bepaald dat de tenuitvoerlegging van de TBS-maatregel zoveel mogelijk dienstbaar wordt gemaakt aan de behandeling en resocialisatie van de terbeschikkinggestelde, echter hierbij passen twee belangrijke kanttekeningen. Ten eerste beperken de woorden “zoveel mogelijk” de absolute verplichting van klinieken. Ten tweede mogen de verlengingsrechters in eerste aanleg tegenwoordig van de Penitentiaire Kamer van het hof in Arnhem eigenlijk helemaal niet oordelen over de behandeling van de TBS'er. Dit maakt de BVT – toch al een tweederangs-wetje want geen Wetboek van Strafrecht – tot een betrekkelijk holle frase. De maatschappelijke veiligheid staat in absolute zin voorop. De voortgang of stagnatie van een eventuele behandeling is niet toetsbaar.

Dit alles maakt de positie van de kwetsbare TBS'er zeer kwetsbaar.

Afspraak is afspraak. Of toch niet….?

Ik zie in mijn praktijk helaas steeds vaker dat klinieken en de reclassering keer op keer wegkomen met wanbeleid, het schenden van afspraken en het – onder ede – onjuist voorlichten van de verlengingsrechter. De TBS'er die hiertegen protesteert wordt nagenoeg nooit geloofd, want gek uiteraard…

Een cliënt die voor de rechtbank stond vanwege een vordering tot hervatting van zijn dwangverpleging – dus terug de kliniek in – werd door de vertegenwoordiger van de kliniek onder ede gerustgesteld: we gaan u na 14 jaren echt niet opnieuw behandelen. Maakt u zich geen zorgen. Na een terugvalanalyse willen we u door middel van proefverloven zo snel mogelijk weer buiten krijgen. Het staat letterlijk in het proces-verbaal van zitting. Nu 5 maanden later, de analyse is al lang afgerond, weet men van niets meer. Nee hoor meneer Holthuis, zo hebben wij het helemaal niet gezegd. En bovendien kijken we er nu misschien wel heel anders tegenaan. Uw cliënt moet van voor af aan beginnen, dat is nu eenmaal de wet. Het gaat natuurlijk wel om de maatschappelijke veiligheid. Helaas was de rechtbank ook gerustgesteld door de mededelingen van de kliniek en zijn we dus in hoger beroep. Binnenkort moet ik naar het hof in Arnhem. Maar goed, daar doen ze dus niet meer aan inhoudelijk toetsen.

Een TBS'er die open en transparant is – een randvoorwaarde binnen de TBS-behandeling – wordt over het algemeen ver teruggezet in zijn vrijhedenkader zodra hij daadwerkelijk open en transparant is. En dan hebben we het in de verste verte niet over delicten. Beslist een commissie van wijze mannen over het gebruik van hormonale libidoremmers – zware ziektemakers – dan kun je hier niet tegen opkomen. Het is slikken of stikken. Maak jij als TBS'er afspraken met jouw toezichthouder van de reclassering? Prima, maar je moet natuurlijk niet denken dat die afspraken nog ergens terug te vinden zijn wanneer jij je vierde toezichthouder in één jaar ontmoet. Een psychiater die aantoonbaar onder ede liegt tegen de rechters over het aantal keren dat hij de TBS'er heeft onderzocht? Het kan allemaal en iedereen komt ermee weg.

Kun je sympathie hebben voor een TBS'er?

Voor mijn gevoel begrijpt alleen de advocaat echt wat zijn cliënt allemaal meemaakt. Er lijkt zowel binnen het professionele veld als in de maatschappij veel te weinig sympathie te zijn voor de positie van de TBS'er. De TBS'er is toch een beetje een onmens. Anders kan ik het niet verklaren. De TBS'er is volledig ondergeschikt aan het grote goed van de maatschappelijke veiligheid. En begrijp me niet verkeerd: ook ik vind dit een groot goed, en terecht het juiste uitgangspunt. Maar de balans is zoek. De behandeling en resocialisatie van de TBS'er staat voortdurend onder druk en er is niets dat wij hieraan kunnen doen. Zolang verlengingsrechters niet echt kritisch en inhoudelijk toetsen kunnen de belangrijkste professionele partners van de TBS'er – behandelaars en reclassering – wegkomen met fouten en niet nagekomen afspraken en toezeggingen. Hoe frustrerend moet dit zijn voor de TBS'er! En hoe knap – ik heb het al vaker gezegd – dat zij vaak na vele jaren vrijheidsbeneming en beperkingen zich toch nog positief kunnen inzetten voor de toekomst. Ook wanneer zij opnieuw moeten beginnen in een derde, vierde of vijfde kliniek.

Veiligheid is goed, maar een rechtvaardige balans is beter

Hoe het komt dat zelfs behandelaars en toezichthouders weinig oog lijken te hebben voor de belangen van de TBS'er weet ik eerlijk gezegd niet. Mogelijk heeft het te maken met een hoge werkdruk, met een groot personeelsverloop of met het feit dat echte controle ontbreekt. Misschien heeft het ook te maken met het feit dat de veiligheidsgedachte voorop staat. Voor klinieken en reclassering geldt dat ieder incident er één teveel is. En hoewel een incidentloze behandeling en resocialisatie een mooi streven is, is het volledig incidentloos behandelen natuurlijk volkomen irreëel. Het zorgt slechts voor kramp in de behandeling waar uiteindelijk niemand mee geholpen is. Niet de TBS'er en ook niet de maatschappij.

Mijn aanbeveling: zorg voor meer balans tussen de maatschappelijke veiligheid en de gerechtvaardigde belangen van de kwetsbare TBS'er. En zorg ervoor dat de behandeling volledig inhoudelijk kan worden getoetst. Een kwestie van checks and balances.

Posted in: Strafrecht
h.fontijn@reclassering.nl 2 maanden geleden at 19:03
Zeer tendentieus verhaal. Nergens van voorbeelden en onderbouwing voorzien.
Floris Holthuis 2 maanden geleden at 15:59
Hallo Henk,

Jij weet volgens mij wel beter dan dat ik zomaar tendentieuze verhalen laat publiceren. Hoewel een blog best wat 'scherp' of 'prikkelend' mag zijn moet je natuurlijk geen onzin gaan verkopen. Alle voorbeelden die ik benoem in dit stuk kan ik (helaas) hard maken aan de hand van processen-verbaal van de verlengingszittingen, uitspraken van de (verlengings)rechter en informatie over bezoekafspraken van dji. Gelet op het feit dat het allemaal privacy-gevoelige informatie betreft - ook voor wat betreft de betrokkenheid van deskundigen van klinieken, reclassering en NIFP - kan ik dit niet allemaal in een blog benoemen. Het probleem is dat mijn TBS-ers heus wel verwijten te maken zijn, maar de eerste keer dat een kliniek, reclasseerder of andere vertegenwoordiger van de overheid sorry zegt tegen één van mijn cliënten vanwege gemaakte fouten moet ik nog meemaken. En ik doe toch al bijna 14 jaar TBS-zaken. Tenzij je ervan uitgaat dat voornoemde personen en instellingen geen fouten maken, vraag ik mij dus denk ik terecht af waarom de TBS-er altijd in de hoek zit waar de klappen vallen. Mijn theorie is dat het veiligheidsdenken (teveel) de overhand heeft gekregen en dat de verlengingsrechter te weinig ruimte krijgt de behandeling echt inhoudelijk te toetsen. Je kunt het uiteraard niet eens zijn met mij, maar dat maakt mijn ervaringen en derhalve dit stuk niet per se tendentieus.

Hartelijke groet,
Floris