Swipe to the left

Waarom het kabinet het bestuur van Sint Eustatius overneemt

Print
Waarom het kabinet het bestuur van Sint Eustatius overneemt

De Nederlandse overheid greep deze week drastisch in op Sint Eustatius. Het bestuur op het eiland maakt zich schuldig aan ‘grove taakverwaarlozing’. Staatssecretaris Knops van Binnenlandse Zaken schoof daarop het bestuur opzij en installeerde een rijkscommissaris.

Hoe vaak nam de Nederlandse regering eerder een bestuur over?

Een dergelijke ingreep is tamelijk bijzonder in de Nederlandse geschiedenis. Knops baseert zijn wettelijke ingreep op de Grondwet. Artikel 132 lid 5 schrijft voor dat de landelijke overheid mag ingrijpen als het lokale bestuur faalt. Sinds de Tweede Wereldoorlog is er slechts twee keer ingegrepen:

  1. In 1946 in de gemeente Opsterland. In deze gemeente was gedoe ontstaan om het vermeende oorlogsverleden van de burgemeester.
  2. In 1951 in Finsterwolde. Daar trok de gemeenteraad zich niets meer aan van de Nederlandse wetten en regels.


Voor de oorlog gebeurde het drie keer, in 1893 in Weststellingwerf en in (opnieuw) Opsterland, en in 1933 in Beerta. In alle gevallen was er gedoe over de begroting.

Wat er mis ging op Sint Eustatius

De maatregelen voor Sint Eustatius volgen op een kritisch rapport van een Commissie van Wijzen, dat maandag verscheen. De commissie signaleerde wetteloosheid en financieel wanbeheer op Sint Eustatius, sinds oktober 2010 een bijzondere gemeente van Nederland. Ook is er sprake van discriminatie, intimidatie, bedreigingen en beledigingen door het bestuur. De taakverwaarlozing gaat ten koste van burgers en bedrijven, aldus de commissie.

Met de grondwettelijke mogelijkheid om in te grijpen wordt dus zorgvuldig omgegaan.

Met de grondwettelijke mogelijkheid om in te grijpen wordt dus zorgvuldig omgegaan. In lang niet alle gevallen waarin het bestuur de mist in gaat, mag op deze manier worden ingegrepen. Denk bijvoorbeeld aan de kwestie rond de omstreden wethouder Jo Palmen in Brunssum, die een integriteitsgevaar zou vormen voor de gemeente, maar die niet eenvoudig weggestuurd kan worden. Binnenkort verschijnt een rapport over wat er in dat geval wel mogelijk is. Het kabinet heeft al met lichtere maatregelen geprobeerd ervoor te zorgen dat het bestuur van Sint Eustatius zelf orde op zaken zou stellen. Die mislukten. ‘Het is de zwaarste maatregel, maar nu al het andere faalt, is het de enige mogelijkheid die overblijft,’ zei Knops.

De ingreep voltrok zich de afgelopen week in een moordend tempo. Maandag diende Knops de Tijdelijke wet taakverwaarlozing Sint Eustatius in, die ’s middags al door de Tweede Kamer behandeld werd. Dinsdag stemden de Tweede en later de Eerste Kamer in met het voorstel, dat woensdag in werking trad.

De bijzondere positie van Sint Eustatius

Sint Eustatius heeft een bijzondere positie in het Nederlandse staatsbestel. Na het uiteenvallen van de Nederlandse Antillen in 2010 is het Caribische eiland een bijzondere gemeente van Nederland, al was het ruim tweeduizend koppen tellende eiland liever bij de Antillen gebleven, een optie die niet mogelijk bleek, omdat de andere eilanden van de Antillen hun eigen weg kozen. Dat betekent dat Sint Eustatius, anders dan bijvoorbeeld Curaçao dat een apart land is binnen het Koninkrijk der Nederlanden, een integraal onderdeel is van het land Nederland en ook rechtstreeks onder de Nederlandse Grondwet valt.

De schaal van de taakverwaarlozing maakt het ingrijpen door Knops gelegitimeerd.

Dat, en de schaal van de taakverwaarlozing, maakt het ingrijpen door Knops gelegitimeerd. ‘Binnen de Nederlandse gedecentraliseerde eenheidsstaat,’ zo zegt de Groningse hoogleraar staatsrecht Hans Engels in de komende editie van SC, ‘heeft het landsbestuur een verantwoordelijkheid om de constitutionele normen en beginselen te waarborgen, met name voor zover deze betrekking hebben op de eisen van de democratische rechtsstaat. Dat is wat er nu gebeurd is.’

Meer Sdu blogs lezen? Volg Sdu blog.




Posted in: SduOverheid