Pensioenrecht

Pensioenrecht: een introductie

In het pensioenrecht is de wet- en regelgeving omtrent het pensioen vastgelegd. Een pensioen is een oudedagsvoorziening die voorziet in een vervangend inkomen voor werknemers na pensionering. Een afgeleide hiervan is het nabestaandenpensioen, dat bij overlijden van de werknemer voorziet in een inkomen voor zijn/haar (eventuele) partner. Het Nederlandse oudedagsvoorzieningenstelsel kent drie pijlers: de AOW, pensioenen en lijfrentevoorzieningen. Lijfrentevoorzieningen staan ook open voor ondernemers. In de volksmond worden al deze voorzieningen als ‘pensioen’ aangeduid.

Een pensioenregeling in juridische zin is gebaseerd op een afspraak tussen werkgever en werknemer. Pensioenen worden ondergebracht bij zogenaamde pensioenuitvoerders, d.w.z. pensioenfondsen of verzekeraars, zoals het APB (voor overheid en onderwijs), de APG Groep, PGGM, en Syntrus Achmea. Er zijn ook specifieke bedrijfspensioenfondsen en beroepspensioenfondsen voor werknemers of vrije beroepers in bepaalde sectoren.

Pensioenregelingen

Uitgangspunt is dat AOW en pensioen tezamen uitkomen op 70% van het verdiende salaris. Dit wordt voldoende geacht voor pensioengerechtigden om hun levensstandaard te behouden. Daarbij wordt in aanmerking genomen dat gepensioneerden minder belastingen en premies betalen. Als een werknemer echter niet de gehele periode vanaf zijn 25-ste tot aan de pensioendatum pensioen heeft opgebouwd ontstaat er een pensioengat en wordt de 70%-norm niet gehaald.

Nabestaandenpensioen

Als de verzekerde (ex)werknemer komt te overlijden, al dan niet vóór de pensioendatum, en deze laat een partner achter, wordt in de regel voorzien in een nabestaandenpensioen dat doorgaans 70% bedraagt van het (te bereiken) ouderdomspensioen. De kerngedachte hierachter is dat de partner zelf niet (voldoende) inkomen heeft om zijn/haar levensstandaard te behouden, wat overigens niet altijd zo hoeft te zijn. Tegenwoordig wordt dit nabestaandenpensioen vaak afgedekt met een overlijdensrisicoverzekering voor wat betreft het risico van overlijden vóór de pensioendatum. Bij tussentijdse beëindiging van de dienstbetrekking vervalt de verzekering.

Pensioenpremie

De pensioenpremie wordt meestal door de werkgever en werknemer samen betaald. In de regel wordt maandelijks een bedrag aan pensioenpremie ingehouden op basis van een bepaald percentage van het loon. De pensioenpremie die de werkgever betaalt voor het opbouwen van een pensioen voor de werknemer is fiscaal niet belast, de premie die de werknemer betaalt is aftrekbaar. Dit is conform de omkeerregeling, waarin de aanspraak onbelast is en de heffing pas plaatsvindt bij het ontvangen van de pensioenuitkeringen.

Middelloonregeling, eindloonregeling en premieregeling

De pensioenopbouw van de meeste Nederlanders is gebaseerd op een middelloonregeling. Daarbij wordt, kort gezegd, een pensioenuitkering afgesproken, gebaseerd op het gemiddelde loon dat de werknemer gedurende zijn diensttijd heeft. Elke maand vindt afdracht plaats op basis van het dan geldende loon. Bij een eindloonstelsel gaat men uit van het laatstverdiende salaris. Dit systeem is in onbruik geraakt door de hoge daaraan verbonden financieringslasten. Bij salarisverhogingen vindt dan namelijk ook over reeds verstreken jaren een ophoging van het pensioen plaats.

Een andere vaak voorkomende pensioenregeling is de (beschikbare) premieregeling. Er wordt niet een uitkering afgesproken maar een inleg in de vorm van een premie. Deze premie wordt belegd. Op de pensioendatum moet blijken hoeveel kapitaal er beschikbaar is. Daarvan wordt een pensioenuitkering aangekocht.

Verhoging pensioenleeftijd en de lage rekenrente

De overheid heeft maatregelen genomen om de pensioendatum op te schuiven naar een latere leeftijd omdat het vormen van oudedagsvoorzieningen te zeer drukt op de overheidsbegroting en pensioenfondsen moeite hebben om de in hun beheer zijnde pensioenen af te dekken. Bovendien wordt de Nederlander statistisch gezien steeds ouder. Belangrijker nog is wellicht de huidige lage rentestand. Een lage rekenrente betekent dat er nu meer gelden beschikbaar moeten zijn om later het pensioen te kunnen uitbetalen. De jaarlijkse renteaangroei is dan immers laag. Ingevolge de Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd en de Wet versnelling stapsgewijze verhoging AOW-leeftijd wordt de AOW-leeftijd jaarlijks verhoogd. Ook de pensioenrichtleeftijd van pensioenen en lijfrenten is opgeschoven. Let wel, eerder met pensioen gaan mag, maar dan worden de pensioenuitkeringen navenant lager.

De pensioenrechtspraktijk

De Pensioenwet (afgekort Pw) staat centraal in het pensioenrecht. Hij is in 2007 in werking getreden en beschrijft de taken en verantwoordelijkheid van de werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder met betrekking tot het pensioen. Niet onbelangrijk zijn de regels omtrent pensioenoverdracht bij verandering van werkgever.

Het pensioen in eigen beheer

Ook de directeur-grootaandeelhouder kan bij zijn eigen bv een pensioen hebben. Dit is aan strikte fiscale spelregels gebonden. Daardoor kunnen er forse verschillen ontstaan tussen de fiscale waarde van een pensioenreserve en de commerciële waarde daarvan (zeker gezien de verschillen in te hanteren rekenrente). Dit levert veel problemen op. Daarom is besloten om het pensioen in eigen beheer af te schaffen. Verdere pensioenopbouw zal dan niet meer via de eigen bv mogelijk zijn. Bovendien wordt de mogelijkheid geboden om het reeds bestaande pensioen af te kopen.

Ruime scope van het pensioenrecht

Het pensioenrecht heeft ook te maken met andere rechtsgebieden, zoals:

  • fiscaal recht
  • verzekeringsrecht
  • arbeidsrecht, bijvoorbeeld bij ontslagzaken met thema’s zoals het pensioenontslagbeding en pensioenleeftijd
  • sociale zekerheidsrecht
  • verevening van pensioenrechten bij scheiding
  • financiële planning
  • estate planning

Wat biedt Sdu u op het gebied van pensioenrecht?

We tonen u graag een selectie van de vakinformatie op het gebied van pensioenrecht. Op deze pagina vindt u actuele content die we samen met experts uit de rechtspraktijk creëren.

Pensioenrecht in de webshop

Naar de webshop

Toegang tot al onze juridische informatie?

    • Neem een dag- of weekabonnement op onze online databank OpMaat
    • Krijg direct toegang tot al onze bronnen en vindt het antwoord op uw zoekvraag
Meer informatie
(- Artikelen)

Uit het archief

Meer artikelen laden