Successierecht: erf- en schenkbelasting

Erfrecht: een introductie

Het Nederlandse erfrecht bepaalt wie, in relatie tot iemands nalatenschap, erfgenaam is en voor welk deel. Deze regels staan in het Burgerlijk Wetboek. Het successierecht heet tegenwoordig ‘Erf- en schenkbelasting’ hoewel de wet nog steeds Successiewet heet.

Er gelden de volgende hoofdregels ten aanzien van de erfgenamen:

  • alleen de echtgenoot of geregistreerd partner van de overledene en diens bloedverwanten erven;
  • er zijn vier groepen bloedverwanten: (1) kinderen, (2) ouders, broers en zussen, (3) grootouders en (4) overgrootouders;
  • de wettelijke verdeling geldt voor partners met één of meer kinderen.

De wettelijke verdeling volgens het successierecht

Van het erfrecht kan worden afgeweken bij testament, die kan worden opgesteld in samenwerking met een notaris. Bij niet al te ingewikkelde en niet te omvangrijke nalatenschappen zal het erfrecht echter vaak kunnen volstaan, zeker sinds dit is gemoderniseerd in 2010. Voorheen lieten veel echtparen met kinderen een testament opstellen met een zogenaamde ouderlijke boedelverdeling, met als doel ervoor te zorgen dat bij overlijden van de één de ander de gehele nalatenschap onder zich kon houden zonder dat de kinderen dit konden aantasten. Bij een ouderlijke boedelverdeling krijgen de kinderen namelijk een vordering op de langstlevende ouder ter grootte van hun erfdeel, pas opeisbaar bij overlijden van de langstlevende ouder. Een vergelijkbare verdeling is nu opgenomen in het erfrecht, tezamen met aanvullende bepalingen. Dit wordt de wettelijke verdeling genoemd.

Om erfgenamen te laten delen in de nalatenschap is een testament of legaat in ieder geval wel nodig. Samenwonenden kunnen zonder testament niet van elkaar erven, maar zij kunnen in een samenlevingscontract wel regelen dat bezittingen na het overlijden van de één naar de ander gaan.

Bepaling van de erfdelen

Een nalatenschap (erfenis) bestaat uit alle bezittingen (woning, auto, geld of sieraden) en schulden die worden achtergelaten door de erflater. Als de nalatenschap (mogelijk) negatief is, biedt de beneficiaire aanvaarding uitkomst. Bij beneficiaire aanvaarding accepteert men pas de nalatenschap als blijkt dat deze positief is.

De standaardsituatie van ouders is gehuwd in gemeenschap van goederen, met kinderen. Dan zijn bij overlijden van een ouder, de andere ouder en de kinderen erfgenaam. De nalatenschap is in die situatie de helft van het totaal van hun bezittingen en schulden. Deze ‘helft’ wordt onder hen verdeeld in gelijke delen. Bij een wettelijke verdeling krijgen de kinderen een vordering op de langstlevende ouder ter grootte van hun erfdeel (zie hiervoor). Als de langstlevende ouder overlijdt worden de vorderingen (met eventuele rente en voor zover niet afgelost) verrekend met de nalatenschap van de langstlevende ouder.

De Successiewet: een introductie

Over hetgeen iemand krachtens erfrecht ontvangt is die verkrijger erfbelasting verschuldigd (vóór 2010 ‘Successierecht’ genaamd). Dit is geregeld in de Successiewet 1956. Die wet regelt overigens ook de schenkbelasting (voorheen ‘schenkingsrecht’).

Vrijstellingen erf- en schenkbelasting

Zowel de erfbelasting als de schenkbelasting kennen vrijstellingen. In de erfbelasting heeft de langstlevende partner een forse vrijstelling van vele tonnen euro’s. Daardoor is deze in verreweg de meeste gevallen geen erfbelasting verschuldigd en is alleen het meerdere belast. Kinderen daarentegen hebben een gematigde vrijstelling. Wordt deze overschreden, dan is over de hele verkrijging belasting verschuldigd. Bij schenkingen gelden ook vrijstellingen, die doorgaans per jaar kunnen worden benut. De schenkingsvrijstelling kan ook eenmalig hoger zijn (eenmalig verhoogde vrijstelling), bijvoorbeeld als geschonken wordt aan kinderen die het geld gebruiken voor aankoop van de eigen woning.

Tarieven erf- en schenkbelasting

De tarieven in de erfbelasting, die overigens ook gelden voor schenkingen, zijn dubbel progressief, afhankelijk van de volgende twee factoren:

  1. De omvang van de verkrijging. Hoe hoger de verkrijging, hoe hoger het tarief. Er zijn twee tariefschijven.
  2. De relatie ten opzichte van de overledene. Hoe verder verwijderd de bloedverwantschap is, hoe hoger het tarief. Zo zijn kinderen minder belasting verschuldigd dan kleinkinderen, of boers en zussen.

Per testament kan ook aan goede doelen worden nagelaten. Voor goede doelen geldt sinds 1 januari 2006 een tarief van 0%. Dit is vooral te danken aan de publieke acties van Johan Cruyff ten behoeve van zijn Cruyff Foundation.

Successierecht in de praktijk en estate planning

Om toekomstige erfbelasting te minimaliseren kan het van nut zijn om een testament op te maken. Een andere mogelijkheid is om een schenkingsplan op te stellen. Schenkingen verminderen immers de potentiële nalatenschap. Door schenkingen in jaarlijkse porties te doen kun je het schenkingsrecht beperkt houden mede dankzij de vrijstellingen. Dergelijke adviezen zijn vaak onderdeel van estate planning.

Wat biedt Sdu u op het gebied van successierecht?

We tonen u graag een selectie van de vakinformatie op het gebied van successierecht. Op deze pagina vindt u actuele content die we samen met experts uit de rechtspraktijk creëren.

Successierecht: erf- en schenkbelasting in de webshop

Naar de webshop

Toegang tot al onze juridische informatie?

    • Neem een dag- of weekabonnement op onze online databank OpMaat
    • Krijg direct toegang tot al onze bronnen en vindt het antwoord op uw zoekvraag
Meer informatie
(- Artikelen)

Uit het archief

Meer artikelen laden