Iedereen moet mee kunnen doen

Digitale toegankelijkheid met VIND Hulpwijzer

Digitale toegankelijkheidsrichtlijn EN 301 549 in de praktijk

Begrijpelijke en heldere online informatie, die voor iedereen vindbaar en beschikbaar is. Oftewel digitale toegankelijkheid. Daar draait het bij publieke dienstverlening om. Sinds 23 september 2018 is die digitale toegankelijkheid ook wettelijk verankerd in het Besluit Digitale Toegankelijkheid. Wat betekent dit concreet voor gemeenten? En hoe maak je de vertaalslag naar de praktijk?

Wat moet je doen om een verhuizing door te geven? Hoe regel je je belastingzaken? Waar vraag je een parkeervergunning of vervoer op maat aan? Iedereen is tegenwoordig online actief. Toch is lang niet altijd even eenvoudig en helder met wie je contact kunt opnemen om je zaken te regelen en wat je moet doen als je er zelf niet uit komt. Een visuele beperking of een andere reden waardoor het verwerken van complexe teksten lastig is, zou geen belemmering mogen zijn om net als iedereen je zaken te regelen. Gewoon 24/7 en niet alleen tijdens kantooruren op het gemeentehuis. Het Besluit Digitale Toegankelijkheid moet daar verandering in brengen en zorgen dat iedereen zijn overheidszaken online kan regelen.

De richtlijn helpt
Als websites goed in elkaar zitten, kunnen ze door iedereen worden gebruikt. Ook door bezoekers met een beperking. Dat is het idee. Maar hoe dan? En hoe weet je als gemeente welke aanpassingen dat vraagt op de huidige website? De Richtlijn zelf helpt daarbij door standaarden op te stellen die websites toegankelijker maken op het gebied van tekst, inhoud, vormgeving, afbeeldingen, animaties maar ook door het slim toepassen van codes, tabellen en technieken achter de website. ‘Door het genereren van extra contrast, de juiste technische markeringen en het toevoegen van allerlei voorleesfuncties is al een enorme slag te slaan.’ Uitgever Joeri Coppejans spreekt uit ervaring. Bij SDU is hij verantwoordelijk voor de VIND Hulpwijzer, een product dat door een groot aantal gemeenten wordt ingezet om burgers een betere toegang te verschaffen tot het sociaal domein.

Het gaat om het bewustzijn
Hoewel toegankelijkheid van online informatie een verantwoordelijkheid van iedere organisatie is, heeft de publieke sector wel echt een voorbeeldfunctie. Toch is het voor veel gemeenten nog iets waar ze behoorlijk tegenaan hikken. Coppejans: ‘Vaak denken ze dat er een enorme veranderingsingreep aan te pas moet komen, dat alles op de schop moet en dat er een compleet nieuwe website moet komen maar dat is meestal helemaal niet nodig. Het gaat vooral om het bewustzijn en een paar technische en tekstuele aanpassingen. Partijen als Drempelvrij en Stichting Accessibility helpen met vragen rond toegankelijkheid voor mensen met een visuele beperking en hoe je met wat kleine ingrepen de juiste aanpassingen kunt maken.’

Een enorme verbeterslag
Ook op content gebied valt een enorme verbeterslag te slaan, door het toegankelijker maken van teksten. Coppejans: ‘Bij SDU werken we met een team van redacteuren dat is gespecialiseerd in het omzetten van complexe en wollige teksten naar eenvoudige heldere zinnen met kortere woorden. In producten als VIND Hulpwijzer, waarmee we gemeenten ondersteunen in hun communicatie binnen hun lokaal sociaal domein, passen we dat al uitgebreid toe.’

Wat verandert er?
Digitale toegankelijkheid is overigens niet nieuw. Al sinds 2008 is digitale toegankelijkheid voor websites, mobiele applicaties en het Intranet op basis van richtlijn EN 301 549 een verplichte standaard voor de hele overheid. Wat er vooral verandert is dat met ingang van 23 september alle (semi-) overheidswebsites verplicht zijn een toegankelijkheidsverklaring op hun website te plaatsen, waarin ze laten zien welke maatregelen ze nemen om de website toegankelijk te maken en te houden. Op 23 september 2019 moeten deze richtlijnen ook daadwerkelijk zijn doorgevoerd voor websites die zijn gepubliceerd vanaf 23 september 2018.

Voordelen voor iedereen
Los van de wettelijke verplichting om te voldoen aan toegankelijkheidsrichtlijnen -binnenkort moét het gewoon- levert het ook voordelen op die eigenlijk voor iedereen gelden, dus ook voor mensen zonder beperking. Inwoners worden sneller geholpen en hebben een prettigere ervaring. En dat is belangrijk. Want iedereen vindt het fijn als een app goed werkt en een knop op de goede plaats zit. ‘Die user experience is ontzettend belangrijk’, vindt ook Coppejans. ‘Als uitgever laten wij ons hierin bijvoorbeeld adviseren door partijen als Stichting ABC, een stichting die opkomt voor de belangen van mensen die laaggeletterdheid.’ De uitdaging is om gemeenten en andere overheidsinstellingen mee te nemen in de stappen die ze moeten zetten om online helder te informeren. Een stappenplan kan dan verhelderend werken.

De techniek ontwikkelt zich razendsnel. Zoekfuncties zijn steeds geavanceerder en dankzij slimme metadata en chatbots kunnen machines veel sneller antwoord geven. ‘Daar moeten we ook absoluut gebruik van maken’, zegt Coppejans. ‘Toch blijft toegankelijkheid altijd een eerste vereiste. Als je daar van het begin af aan in het ontwerp van een website al rekening mee houdt en er een essentiële eis van maakt, scheelt dat een enorme berg herstelwerk en valt er heel wat te winnen, voor als het straks écht moet. Want iedereen moet mee kunnen doen.’

Sanne van der Most - Journaliste en fotograaf

Over VIND Hulpwijzer