Erfrecht

Erfrecht: een introductie

Het erfrecht bepaalt wie, in relatie tot iemands nalatenschap, erfgenaam is en voor welk deel. Deze regels staan in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek.

Het wettelijk erfrecht (ook wel versterferfrecht genoemd) bepaalt wie de erfgenamen zijn als de overledene (de erflater) geen testament heeft gemaakt. Is er wel een testament (de wet heeft het overigens over ‘uiterste wil’), dan spreekt men over testamentair erfrecht. Naast een testament is het ook mogelijk een (handgeschreven) codicil op te maken, waarin bepaalde goederen vermaakt worden.

De wettelijke verdeling

Zoals gezegd, kan van het wettelijk erfrecht worden afgeweken bij testament, dat door een notaris wordt opgesteld. Voorheen lieten veel echtparen met kinderen een testament opstellen met een zogenaamde ouderlijke boedelverdeling (OBV), met als doel ervoor te zorgen dat bij overlijden van de één de ander de gehele nalatenschap onder zich kon houden zonder dat de kinderen dit konden aantasten. Bij een ouderlijke boedelverdeling krijgen de kinderen namelijk een vordering op de langstlevende ouder ter grootte van hun erfdeel, veelal pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende ouder.

In 2010 is Boek 4 BW ingrijpend gewijzigd, dusdanig dat het OBV-testament nu min of meer wet geworden is. Dit heet de wettelijke verdeling. Maar hoewel de meeste mensen zich in de basisgedachte van de wettelijke verdeling kunnen vinden, is het maken van een testament nog altijd niet overbodig. Denk aan afwijkende wensen over de legitieme portie en de wilsrechten, het maken van een legaat, de benoeming van een executeur, wensen omtrent de vereffening, of het instellen van een vruchtgebruik of bewind.

Samenwonenden kunnen zonder testament niet van elkaar erven, maar zij kunnen in een samenlevingscontract wel regelen dat gezamenlijke bezittingen na het overlijden van de één naar de ander gaan.

Bepaling van de erfdelen

Een nalatenschap (erfenis) bestaat uit alle bezittingen en schulden die worden achtergelaten door de erflater. Als de nalatenschap negatief is (dat wil zeggen: er zijn meer schulden dan bezittingen), dan kan deze worden verworpen. Is dat echter nog niet duidelijk, wat vaak het geval is, dan biedt aanvaarding onder het voorrecht van boedelbeschrijving (ook wel beneficiaire aanvaarding genoemd) uitkomst. Bij beneficiaire aanvaarding dienen de schulden van de nalatenschap te worden betaald, doch slechts voor zover de baten daartoe toereikend zijn. Zijn er meer schulden dan bezittingen, dan hoeft de beneficiair aanvaard hebbende erfgenaam het meerdere dus niet uit eigen zak bij te passen.

De standaardsituatie van ouders is gehuwd in gemeenschap van goederen, met kinderen. Dan zijn bij overlijden van een ouder, de andere ouder en de kinderen erfgenaam. De nalatenschap is in die situatie de helft van het totaal van hun bezittingen en schulden. Deze ‘helft’ wordt onder hen verdeeld in gelijke delen. Bij een wettelijke verdeling krijgt de langstlevende echtgenoot de volledige nalatenschap (bezittingen en schulden) in eigendom; de kinderen krijgen een geldvordering op de langstlevende ter grootte van hun erfdeel (zie hiervoor). Als de langstlevende ouder overlijdt worden de vorderingen (met eventuele rente en voor zover niet afgelost) verrekend met de nalatenschap van de langstlevende ouder.

De Successiewet: een introductie

Over hetgeen iemand krachtens erfrecht ontvangt, is erfbelasting verschuldigd (vóór 2010 ‘successierecht’ genaamd). Dit is geregeld in de Successiewet 1956. Die wet regelt overigens ook de schenkbelasting (voorheen ‘schenkingsrecht’).

Zie ook: Erfrecht en de Successiewet

Vrijstellingen erf- en schenkbelasting

Zowel de erf- als de schenkbelasting kennen vrijstellingen. Voor de erfbelasting heeft de langstlevende partner een forse vrijstelling van vele tonnen euro’s en is alleen het meerdere belast. Langstlevende echtgenoten zijn dan ook veelal geen erfbelasting. Kinderen daarentegen hebben een gematigde vrijstelling. Over het algemeen geldt: hoe meer een verkrijger is verwant met de erflater, hoe minder erfbelasting er betaald dient te worden.

Bij schenkingen gelden ook vrijstellingen, die doorgaans per jaar kunnen worden benut. De schenkingsvrijstelling kan ook eenmalig hoger zijn (eenmalig verhoogde vrijstelling), bijvoorbeeld als geschonken wordt aan kinderen die het geld gebruiken voor aankoop van de eigen woning.

Tarieven erf- en schenkbelasting

De tarieven in de erfbelasting, die overigens ook gelden voor schenkingen, zijn dubbel progressief, afhankelijk van de volgende twee factoren:

  1. De omvang van de verkrijging (hoe groter de verkrijging, hoe hoger het tarief).
  2. De relatie ten opzichte van de overledene (hoe verder verwijderd de bloedverwantschap is, hoe hoger het tarief). Zo zijn kinderen minder belasting verschuldigd dan kleinkinderen, of boers en zussen.

Bij testament kan ook aan goede doelen worden nagelaten. Voor goede doelen geldt sinds 1 januari 2006 een tarief van 0%. Dit is vooral te danken aan de publieke acties van Johan Cruyff ten behoeve van zijn Cruyff Foundation.

Successierecht in de praktijk en estate planning

Om toekomstige erfbelasting te minimaliseren, kan het nuttig zijn om een testament op te maken. Een andere mogelijkheid is om een schenkingsplan op te stellen. Schenkingen verminderen immers de potentiële nalatenschap. Door jaarlijks schenkingen te doen, kun je het schenkingsrecht beperkt houden mede dankzij de vrijstellingen. Dergelijke adviezen zijn vaak onderdeel van estate planning.

Wat biedt Sdu u op het gebied van erfrecht?

We tonen u graag een selectie van de vakinformatie op het gebied van erfrecht. Op deze pagina vindt u actuele content die we samen met experts uit de rechtspraktijk creëren.

Erfrecht in de webshop

Naar de webshop

Toegang tot al onze juridische informatie?

    • Neem een dag- of weekabonnement op onze online databank OpMaat
    • Krijg direct toegang tot al onze bronnen en vindt het antwoord op uw zoekvraag
Meer informatie
(- Artikelen)

Uit het archief

Meer artikelen laden