Erfrecht

Erfrecht: een introductie

Het Nederlandse erfrecht of erfenisrecht bepaalt wie, in relatie tot iemands nalatenschap, erfgenaam is en voor welk deel. Deze regels staan in het Burgerlijk Wetboek. Vroeger heette het successierecht maar tegenwoordig ‘erfrecht’, hoewel de wet nog steeds Successiewet heet.

Ten aanzien van de erfgenamen gelden de volgende hoofdregels:

  • alleen de echtgenoot of geregistreerd partner van de overledene en diens bloedverwanten erven;
  • er zijn vier groepen bloedverwanten: (1) kinderen, (2) ouders, broers en zussen, (3) grootouders en (4) overgrootouders;
  • de wettelijke verdeling geldt voor partners met één of meer kinderen.

De wettelijke verdeling volgens het erfrecht

Van het erfrecht kan worden afgeweken bij testament. Hiervoor moet een notaris in de arm worden genomen. Bij niet al te ingewikkelde en niet te omvangrijke nalatenschappen zal het erfrecht echter vaak kunnen volstaan, zeker sinds dit in 2010 is gemoderniseerd. Voorheen lieten veel echtparen met kinderen een testament opstellen met een zogenaamde ouderlijke boedelverdeling, met als doel ervoor te zorgen dat bij overlijden van de één de ander de gehele nalatenschap onder zich kon houden zonder dat de kinderen dit konden aantasten. Bij een ouderlijke boedelverdeling krijgen de kinderen namelijk een vordering op de langstlevende ouder ter grootte van hun erfdeel, pas opeisbaar bij overlijden van de langstlevende ouder. Een vergelijkbare verdeling is nu opgenomen in het erfrecht, tezamen met aanvullende bepalingen. Dit wordt de wettelijke verdeling genoemd.

Een testament of legaat is in ieder geval wel nodig om anderen dan de hiervoor genoemde erfgenamen te laten delen in de nalatenschap. Samenwonenden kunnen zonder testament niet van elkaar erven, maar zij kunnen in een samenlevingscontract wel regelen dat bezittingen na het overlijden van de één naar de ander gaan.

Bepaling van de erfdelen

Een nalatenschap (erfenis) bestaat uit alle bezittingen en schulden die worden achtergelaten door de erflater. Denk bij bezittingen aan een woning, auto, geld of sieraden. Als de nalatenschap (mogelijk) negatief is, biedt de beneficiaire aanvaarding uitkomst. Bij beneficiaire aanvaarding accepteert men pas de nalatenschap als blijkt dat deze positief is.

In de standaardsituatie van ouders, gehuwd in gemeenschap van goederen, met kinderen, zijn bij overlijden van een ouder, de andere ouder en de kinderen erfgenaam. De nalatenschap is in die situatie de helft van de huwelijksgoederengemeenschap (het totaal van hun bezittingen en schulden). Deze ‘helft’ wordt onder hen verdeeld in gelijke delen. Bij een wettelijke verdeling krijgen de kinderen een vordering op de langstlevende ouder ter grootte van hun erfdeel (zie hiervoor). Als de langstlevende ouder overlijdt worden de vorderingen (met eventuele rente en voor zover niet afgelost) verrekend met de nalatenschap van de langstlevende ouder.

De Successiewet: een introductie

Over hetgeen iemand krachtens erfrecht ontvangt is die verkrijger erfbelasting verschuldigd (vóór 2010 ‘Successierecht’ genaamd). Dit is geregeld in de Successiewet 1956. Die wet regelt overigens ook de schenkbelasting (voorheen ‘schenkingsrecht’).

Vrijstellingen erf- en schenkbelasting

Zowel de erfbelasting als de schenkbelasting kennen vrijstellingen. In de erfbelasting heeft de langstlevende partner een forse vrijstelling van vele tonnen euro’s. Daardoor is deze in verreweg de meeste gevallen geen erfbelasting verschuldigd en is alleen het meerdere belast. Kinderen daarentegen hebben een gematigde vrijstelling. Wordt deze overschreden, dan is over de hele verkrijging belasting verschuldigd. Bij schenkingen gelden ook vrijstellingen, die doorgaans per jaar kunnen worden benut. De schenkingsvrijstelling kan ook eenmalig hoger zijn (eenmalig verhoogde vrijstelling), bijvoorbeeld als geschonken wordt aan kinderen die het geld gebruiken voor aankoop van de eigen woning.

Per testament kan ook aan goede doelen worden nagelaten. Voor goede doelen geldt sinds 1 januari 2006 een tarief van 0%. Dit is vooral te danken aan de publieke acties van Johan Cruyff ten behoeve van zijn Cruyff Foundation.

Wat biedt Sdu u op het gebied van erfrecht?

We tonen u graag een selectie van de vakinformatie op het gebied van erfrecht. Op deze pagina vindt u actuele content die we samen met experts uit de rechtspraktijk creëren.

Erfrecht in de webshop

Naar de webshop

Toegang tot al onze juridische informatie?

    • Neem een dag- of weekabonnement op onze online databank OpMaat
    • Krijg direct toegang tot al onze bronnen en vindt het antwoord op uw zoekvraag
Meer informatie
(- Artikelen)

Uit het archief

Meer artikelen laden