Swipe to the left

Aanhoudingsverzoeken, wraking, neerleggen verdediging - recht op een eerlijk proces versus misbruik van procesrecht

Print
Aanhoudingsverzoeken, wraking, neerleggen verdediging - recht op een eerlijk proces versus misbruik van procesrecht
By 6 maanden geleden 111759 keer bekeken 3 comments

In grote strafzaken door het hele land zien we de afgelopen jaren qua verdediging van verdachten trends op en neer gaan. In de jaren dat ik bij het Landelijk Parket werkzaam was (tussen 2009 en 2016) waren er enkele jaren dat we zo ongeveer ondergesneeuwd raakten in de wrakingsverzoeken. Ik heb toen nog eens een klein onderzoekje ingesteld en mij bleek toen dat alleen al in Rotterdam het aantal wrakingsverzoeken van die jaren ten opzichte van de voorgaande spectaculair gestegen was. Het overgrote deel van die verzoeken sneuvelt ongegrond. Om de doodeenvoudige reden dat de gewraakte beslissingen bijna altijd straf processuele beslissingen zijn waarvoor niet wraking de routing is, maar het hoger beroep. Het was even wat rustiger, maar de laatste tijd stel ik vast - zonder de pretentie dit wetenschappelijk te onderbouwen - dat de wrakingsverzoeken weer toenemen en dat we ook vaker zien dat er eerst wordt gewraakt waarna de verdediging wordt neergelegd als de wraking ongegrond wordt verklaard.

Eerst die wrakingen

In de geruchtmakende processen Doussie en Focus die zich afspeelden voor de Rotterdamse rechtbank en waar niet de minste feiten werden berecht, werd de rechtbank niet minder dan 20 maal gewraakt. Één keer werd de wrakingskamer zelf gewraakt. Dat gaat echt te ver. Alle verzoeken werden ongegrond verklaard. In de strafzaak tegen Naoufal F werd de rechtbank Amsterdam onlangs gewraakt. In de zaak tegen Klaas O werd de rechtbank Zeeland-West-Brabant gedurende de looptijd van het proces drie keer gewraakt. De verzoeken sneuvelden of werden staande de wrakingszitting ingetrokken.

Nu zul je zeggen; nou dat is mooi, dan hebben we die wrakingen gehad, ze zijn ongegrond verklaard en dat is dan dat. Maar zo eenvoudig ligt het niet.

Effecten van een wrakingsverzoek
Het effect van een wrakingsverzoek op een rechtbank is aanzienlijk. Ook rechters zijn maar gewoon mensen. Een wrakingsverzoek raakt hen in hun integriteit, zelfs als ze weten dat het wrakingsverzoek door een advocaat op lichtzinnige wijze wordt gedaan. Het leiden van een grote strafzaak is voor rechtbanken sowieso een tour de force en in dit soort zaken regelrecht op eieren lopen. Men laveert van het ene naar het andere mogelijke incident en weegt elk woord op een goudschaaltje. Vrijheid van spreken is dan ook ver te zoeken. Bijkomend effect; een rechtbank zal niet snel ingrijpen in wat een advocaat aanvoert. Ook niet als de advocaat het Openbaar Ministerie zwart maakt, slachtoffers schoffeert of onnodig persoonlijk wordt richting de officier ter zitting. Ik word op zitting met de regelmaat van de haverklap uitgemaakt voor leugenaar. Als ik er later over nadenk, realiseer ik me pas dat het vrij vergaand is, maar als het gebeurt, merk ik het nauwelijks meer - zo gewoon is het geworden.

Buiten dat effect legt elk wrakingsverzoek het proces lam. In grote strafzaken heeft de frequentie van de inzet van wrakingsverzoeken ertoe geleid dat rechtbanken er soms voor kiezen een wrakingskamer op de achterhand klaar te hebben staan. Desondanks leidt een wrakingsverzoek altijd tot vertraging van 1 of meer dagen. Dat lijkt niet zoveel, maar in een proces waar de planning van tevoren is vast gesteld, leidt het dus meestal wel tot een (gedeeltelijk) uitstel van de behandeling van de zaak.

Het laatste effect dan. In de beeldvorming wordt de betrouwbaarheid van de rechtspraak hiermee niet gediend. Ik zie in de krant of op tv nooit een advocaat openlijk bakzeil halen na een mislukte wraking en toegeven dat het eigenlijk een truc was die hij toepaste. Terwijl het dat toch geregeld is. Daarmee kan zomaar het beeld ontstaan dat de rechtspraak eigenlijk een inteeltclub is die zijn eigen onafhankelijkheid niet helemaal serieus neemt en elkaar daarbij ook nog de hand boven het hoofd houdt. Dat kan toch niet de bedoeling zijn. Een rechtsstaat valt en staat met acceptatie ervan in de maatschappij die ze dient. Advocaten behoren daaraan bij te dragen. Bijvoorbeeld door geen lichtzinnige wrakingsverzoeken te doen.

Neerleggen van de verdediging
Maar het blijft niet bij wraking. Wat we in berechting van organisatie criminaliteit ook al geregeld zien gebeuren is de laatste strohalm als geen enkele vertragingstactiek heeft gewerkt en dat is het neerleggen van de verdediging. Wederom niet gehinderd door wetenschappelijke studies, maar gedragen door ervaringen, komt het mij voor dat het weer een toenemende trend aan het worden is.

En deze laatste is echt dodelijk voor de voortgang van het strafproces. Mij zijn uit eigen ervaring al twee gevallen bekend van het laatste jaar waarin het middel is ingezet. In de ene zaak werd het strafproces waarvoor meerdere dagen waren uitgetrokken niet alleen stil gelegd, ook kwamen de verdachten op vrije voeten omdat zij werden geschorst onder de overweging dat het niet meer te verwachten viel dat binnen afzienbare tijd de zaak berecht zou worden. Dat is wel heel cynisch. Daarmee worden vertragingstactieken dus gewoon ontzagwekkend beloond.

In de andere zaak gaat het om 1 verdachte in een moeizaam verlopend proces. Onlangs was voor de tweede keer de inhoudelijke behandeling gepland maar die werd getorpedeerd door een mislukt aanhoudingsverzoek, een afgewezen wrakingsverzoek en tenslotte, het sluitstuk van het neerleggen van de verdediging. Tegen die laatste hadden we geen verweer. Het neerleggen van de verdediging veroorzaakt eigenlijk altijd de catch 22 voor de rechtspraak. We hebben het te accepteren en vervolgens tijd in te ruimen om een opvolgend raadsman de gelegenheid te geven kennis van het dossier te nemen en vervolgens het hele strafproces maar weer dunnetjes over te doen.

En in die tijd wordt een verdachte meestal geschorst. En dat was dus kennelijk de bedoeling. Meestal. Wij vinden dat helemaal niks. Het is in onze visie allerminst in het belang van een goede rechtsbedeling maar gewoon misbruik van procesrecht. We hebben er alleen geen voorziening voor in strafvordering. In elk geval niet een voorziening die de verdediging regardeert. Zou het voor zo’n wetswijziging niet eens tijd worden?


Posted in: Strafrecht
Gepke de Leef 6 maanden geleden at 17:23
Tsja,als ovj onlastende bewijzen uit dosdier verduistert en valsheid in geschrifte strafblad opmaakt.En diagnose laat stellen door crimineel die door rechters van andere rechtbank is veroordeeld voor misbruik van titels en oplichting en diefstal en valse aangiften.WRAAK!
Erik 6 maanden geleden at 09:38
Het is gewoon een media hetze tegen Klaas Otto. Het is gewoon een vies spelletje. Er is geen enkel onderzoek dat dit aantoond.
Flip 6 maanden geleden at 22:29
Eens met Greetje. Op basis van eigen waarneming als juridische professional die al jaren meedraait. En voor de goede orde: Greetje velt geen oordeel over “de advocatuur”; ze benoemt een trend die zij waarneemt.