Swipe to the left

Herstelbemiddeling niet alleen voor het plebs

Print

"Gisteravond ontving ik nog een e-mail in deze zaak met als bijlage een brief van een door de verdediging ingeschakelde mediator in deze overvallen zaken". De Voorzitter van de meervoudige strafkamer in de rechtbank begon op deze manier in aanwezigheid van een groot aantal slachtoffers en verwanten de inhoudelijke behandeling van een zaak.

Uit de brief werd vervolgens een ingrijpend citaat aangehaald. Cliënt legde direct daaropvolgend een verklaring af uit het hart. De toon was hiermee gezet. Duizenden pagina’s processen-verbaal moesten nog worden besproken. Vijf medeverdachten hadden zich ook te verantwoorden. In hun zaken was geen poging tot herstelbemiddeling gedaan.

Herstelrecht
Ons strafrecht stamt uit de Verlichting. De ideeën uit de Verlichting vormen ook voor het strafrecht nog steeds een belangrijk toetsingskader (vrijheid, gelijkheid, broederschap, emancipatie, autonomie en zelfbeschikking). Belangrijke strafrechtsbeginselen en strafrechtstheorieën stammen uit de periode van de Verlichting. Strafrecht ligt echter altijd ingebed in een bepaald mens- en wereldbeeld. Indien een mens- en wereldbeeld aan verandering onderhevig is dan leidt dat tot een ander strafrecht. De afgelopen decennia zijn onze mens- en wereldbeelden aan verandering onderhevig, en hiermee ook ons strafrecht. Het is goed stil te staan bij de vraag wat nu het mens- en wereldbeeld is van de strafrechtadvocaat? En die van de officier justitie en de rechter?

Feit is dat in toenemende mate in Nederland de positieve invloed van herstelrecht in strafzaken merkbaar is. Het gaat dan niet alleen om de ‘standaard’ strafzaken maar ook om ingewikkelde strafzaken. Verdachten hebben soms een hoge staat van dienst. Zo lazen wij op donderdag 22 september 2016 dat CDA-minister en voormalig KLM-topman Eurlings in zijn strafzaak van het OM eerst een mediation-traject kreeg aangeboden.

Binnen ons strafrecht heeft sinds 2012 in artikel 51h van het Wetboek van Strafvordering de toepassing van herstelrecht een formele plek gekregen. In het nieuwe Wetboek van Strafvordering zullen regels worden uitgebreid, in het belang van zowel slachtoffers als verdachten van strafbare feiten. Op dit moment heeft het OM met de politie de taak herstelrecht zo vroeg mogelijk toe te passen. De gemachtigde strafrechtadvocaat heeft in de praktijk zeker zo’n belangrijke rol. Zowel slachtoffers als verdachten zijn vaak mensen met een behoefte aan herstel. De raadsman kan hier een cruciale rol vervullen. De aanklager en rechter beginnen er meestal niet actief over, terwijl het zo van belang is.

Een uitdagende taak
Niet alleen officieren van justitie en de politie staan voor een uitdaging om het herstelrecht in gevallen die zich daarvoor lenen toe te passen.
Voor de strafrechtadvocaat, ook al is hij onafhankelijk én partijdig, is hier soms ook een rol weggelegd. Wie weet komt er een nieuw perspectief naast het voor de cliënt ‘negatief’ scenario waarop de tenlastelegging ziet. Herstelbemiddeling kan leiden tot een waardevolle aanvulling op het dossier dat vaak merendeel door de officier van justitie is opgebouwd. Het is goed denkbaar dat het slachtoffer en de verdachte (dader) op de lange termijn, als de uitspraak allang onherroepelijk is geworden, de meeste baat hebben bij toepassing van herstelrecht.

De rechter kan over de uiteindelijke positieve uitkomst van een herstelbemiddeling worden geïnformeerd. Bij het bepalen van een (alternatieve) strafrechtelijke afdoening zal de rechter dan ook rekening kunnen houden met een overeenkomst uit een herstelbemiddeling, waarin herstelverplichtingen voor de dader zijn opgenomen.

De strafrechtadvocaat kan vervolgens in een strafvoorstel de rechter confronteren met de vraag wat ‘straffen’ in de betreffende zaak betekent.
Is straffen in na een geslaagde herstelbemiddeling vooral intentionele leedtoevoeging, als het ware bewust toebrengen van iets negatiefs dat de dader benadeelt? Of Is straffen na een geslaagde herstelbemiddeling vooral een passende overheidsreactie op overtreding van een strafbepaling uitgesproken binnen een strafrechtelijk kader (De Hullu)?

Voorbeelden uit de praktijk

  • Overvalzaak. Een cliënt werd verdacht van het medeplegen van een gewelddadige woningoverval op een bejaard echtpaar.Wij adviseerden cliënt het contact met de slachtoffers niet rechtstreeks of via ons als advocaat te laten verlopen. Een bemiddelaar is neutraal en onafhankelijk, bij uitstek de aangewezen persoon om de slachtoffers op een juiste wijze te benaderen en in te schatten welke stappen voor beide partijen haalbaar zijn. Er kwam een briefcontact over en weer, parallel aan de strafzaak die nog inhoudelijk moest worden behandeld. De slachtoffers schreven een brief terug: “Maarten, wat waren we blij met je brief. En dat je er spijt van hebt, gelukkig maar. Maar dat houdt niet in dat je geen straf verdient (…). We hopen dat je deze brief niet één keer, maar telkens opnieuw leest. Dan kom jij er ook wel door. Sterkte!”.
  • Casus ‘veroorzaken dodelijk verkeersongeval’. Een 25-jarige cliënt heeft op 25 november 2014 door gevaarlijk rijgedrag, onder invloed van alcohol, een dodelijke aanrijding veroorzaakt op de A4. Het valt cliënt zwaar te moeten leven met de gedachte dat door zijn aandeel uiteindelijk het slachtoffer is overleden en nabestaanden daardoor zoveel verdriet hebben. De nabestaanden bleken aanvankelijk (nog) geen behoefte te hebben aan contact. Zij gaven aan “eerst juridische duidelijkheid te wensen”. Cliënt heeft dit gerespecteerd. De nabestaande van het slachtoffer heeft recent zelf telefonisch contact opgenomen met de bemiddelaar en aangegeven een gesprek met cliënt aan te willen gaan.
  • ‘Somalische wijsheidcommissie’. Een bijzondere overweging troffen wij aan in een recent gepubliceerd arrest van het Hof Amsterdam (ECLI:NL:GHAMS:2015:1314): “Het hof acht, alles afwegende (…) en dat de verdachte en eerdergenoemde aangever [slachtoffer] door tussenkomst van een Somalische wijsheidcommissie onderling tot een vergelijk zijn gekomen, dat een voorwaardelijke taakstraf passend en geboden wordt geacht”.

Perspectief
Vanuit welke rol u ook actief bent met het strafrecht, uw mens- en wereldbeeld moet niet al te negatief zijn om aan te kunnen sluiten bij herstelrecht. Wij dagen u uit de komende tijd in zaken die zich ervoor lenen out of the box te denken en het creatieve brein te gebruiken. Het is daarbij soms nodig over de grenzen van de fase in het strafproces waarin u zich bevindt heen te kijken.
Herstelrecht is geen ver-van-ons-bed-show. Daar hoeft niet per se een Somalische wijsheidcommissie aan te pas te komen!
De concrete toepassing van herstelrecht blijft mensenwerk, ten dienste van mensen in het strafrecht.

Meer weten over dit onderwerp? Tips van de blogger:

Posted in: Strafrecht