Machiavelli en legitieme belastingen

Loading...
Machiavelli en legitieme belastingen
14 maart 2018 3167 keer bekeken

Het denken van Machiavelli ontmoet vaak de nodige argwaan. Ten onrechte; hij maakt een fundamentele spanning en wisselwerking zichtbaar tussen macht en vertrouwen. Zorgvuldig balanceren kan daarom zorgen voor legitimiteit. Die spanning tussen het vermogen om krachtig en doortastend op te treden en vertrouwen is ook voor de fiscaliteit van belang.

1. Inleiding

Het is een bekend verhaal. De Florentijnse topambtenaar Machiavelli (1469-1527) die toen de tegenpartij aan de macht was gekomen, en de politieke wind vanuit een heel andere hoek ging waaien, zijn verdere kansen verkeken zag. Misschien wel goed ook, voor de westerse politieke filosofie. Machiavelli gooide radicaal het roer om. In plaats van bij de pakken neer te zitten, ging hij bij de klassieke auteurs en de geschiedenis van het Romeinse Rijk te rade om te zien wat daarvan te leren viel. Zijn betekenis voor de politieke filosofie wordt echter vaak negatief afgeschilderd. Zijn denken over de staat zou enkel een machtsdenken zijn waarbij alles is toegestaan om het doel te bereiken. Vandaar de term ‘machiavellisme’, dat volgens mijn Van Dale betekent: ‘sluwe, gewetenloze staatkunde’ (waarbij het doel de middelen heiligt).’ Maar doen we daarmee recht aan zijn denken? Dat is de centrale vraagstelling van deze Opinie. Ik zal laten zien dat er ook een andere kant is; dat is de focus van deze bijdrage. Het zal blijken dat Machiavelli genuanceerd denkt over macht, legitimiteit en vertrouwen – waarbij hij ook belastingen in zijn beschouwingen betrekt. Ik zal vervolgens de actualiteit van zijn denken laten zien aan de hand van een drietal voorbeelden.

2. Macht, legitimiteit en vertrouwen

Machiavelli wordt – op basis van zijn Il Principe (vertaald als ‘De Vorst’ of ‘De Heerser’) – vaak beschouwd als een theoreticus van de macht. Een analyse van zijn werk laat echter ook heel andere conclusies toe. Legitieme macht kan niet zonder vertrouwen. Zelfs dus bij Machiavelli, en zelfs in zijn beroemde en beruchte boek Il Principe. Heeft iemand die vijfhonderd jaar geleden leefde ons dan toch nog wat te zeggen? Is zijn visie niet tijdsgebonden, dus gedateerd? Neen, want Machiavelli’s inzichten zijn op zich wel (mede) een reactie op gebeurtenissen in zijn tijd en omgeving, maar ‘the principles of conduct he lays out in his book have a more universal application’. Machiavelli’s denken is daarom nog steeds van belang.

Dit is het eerste deel van een NTFR Opinie geschreven door prof. mr. dr. J.L.M. Gribnau. De volledige opinie kunt u hier inzien. Deze Opinie is opgenomen in NTFR nummer 11 van 15 maart 2018 (NTFR 2018/588).


Blijf op de hoogte van onze blogs en meer door Sdu Fiscaal te volgen op LinkedIn
Opmerkingen