Swipe to the left

Mag de Kamer zeven jaar doen over een Grondwetswijziging?

Print
Mag de Kamer zeven jaar doen over een Grondwetswijziging?

Hoelang mag de Tweede Kamer doen over een wijziging van de Grondwet? Het parlement heeft de Raad van State om advies gevraagd, nu een voorgestelde grondwetswijziging al sinds 2010 aanhangig is. Had de behandeling niet al afgerond moeten zijn?

Het gaat om een initiatiefwetsvoorstel van GroenLinks. Die partij wil het mogelijk maken dat rechters in zaken ook toetsen aan de Grondwet. Constitutionele toetsing dus. Artikel 120 van de Grondwet verbiedt dat nu nog. GroenLinks wil dat dus veranderen. Het voorstel werd vijftien jaar geleden door toenmalig Kamerlid Femke Halsema bij de Tweede Kamer ingediend, en vervolgens in 2004 en 2008 goedgekeurd door respectievelijk de Tweede en de Eerste Kamer. Zoals het gaat bij wijzigingen van de Grondwet, moet het voorstel nog een tweede keer door beide Kamers worden goedgekeurd (‘de tweede lezing’). Nu is er een tweederdemeerderheid voor nodig.

'Vreemd' dat Nederland geen constitutionele toetsing kent

Halsema diende die tweede lezing in 2010 in. Sindsdien zet GroenLinks maar af en toe een stapje met de behandeling van het voorstel dat nu in handen is van Kamerlid Liesbeth van Tongeren. Zij zei eerder in SC het 'vreemd' te vinden dat Nederland geen constitutionele toetsing kent. Maar Van Tongeren heeft het wetsvoorstel te veel laten versloffen, luidt nu de kritiek van onder meer SP en SGP in de Tweede Kamer. In 2015 debatteerde de Tweede Kamer erover, maar antwoord geven op de vele vragen vanuit de Kamer, heeft Van Tongeren nog altijd niet gedaan.

Daar wringt de schoen. De discussie draait om artikel 137 van de Grondwet, dat gaat over hoe die Grondwet gewijzigd moet worden. ‘Nadat de nieuwe Tweede Kamer is samengekomen, overwegen beide Kamers in tweede lezing het voorstel tot verandering,’ staat daar. In 2009 heeft het toenmalige kabinet in een notitie vastgelegd dat voorstellen in tweede lezing na de eerstvolgende Kamerverkiezingen ‘onverwijld’ bij de Tweede Kamer moeten worden ingediend, en dat die Tweede Kamer voor de verkiezingen daarna ‘de behandeling van de tweede lezing aanvangt én afrondt’. Dat is niet gebeurd. Sinds de indiening zijn er drie verkiezingen en dus drie nieuwe Tweede Kamers geweest, in 2010, 2012 en afgelopen mei. Volgens SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij is verdere behandeling daarom ongrondwettelijk. ‘Zo mogen we niet met de Grondwet omgaan,’ zei hij onlangs in SC. ‘Het is buiten de rek die de Grondwet biedt.’

'Geacht moet zijn te verworpen'

Van der Staaij diende met SP-Kamerlid Ronald van Raak een motie in waarin gesteld wordt dat ‘dit voorstel helaas niet de door de Grondwet voorgeschreven procedure heeft gevolgd’ en daarom ‘geacht moet zijn door de Tweede Kamer te zijn verworpen’. De Kamer zelf twijfelt nog of dat nodig is: de afspraken uit 2009 betreffen een invulling van de grondwetsartikelen die gaan over het wijzigen ervan. In de Grondwet zelf staat nergens een deadline genoemd. Op voordracht van Van der Staaij heeft de Tweede Kamer daarom nu de Raad van State om advies gevraagd. De motie is nog niet in stemming gebracht, in afwachting van het advies.

Voor GroenLinks is de kwestie ongemakkelijk. De tweederdemeerderheid (honderd zetels) die nodig is om het voorstel aangenomen te krijgen, is er niet en was er de afgelopen jaren ook niet. De partij had de afgelopen Kamerperiode ook maar vier zetels, waardoor de Tweede Kamerleden het druk hadden. Het is daarom niet zo opmerkelijk dat Van Tongeren andere prioriteiten heeft gesteld. En Van Tongeren, de afgelopen periode milieuwoordvoerder voor de partij en voormalig directeur van Greenpeace Nederland, heeft van huis uit weinig affiniteit met het onderwerp. Maar nu zit het Kamerlid toch in de penarie. ‘Tot op de dag van vandaag heeft de Tweede Kamer gehandeld alsof het in behandeling was,’ mopperde ze in een debat over de kwestie. ‘Sinds ik in de Kamer zit, is het stap voor stap behandeld.’

'Zelfs bij royale uitleg niet voldaan aan eisen'

Of het snel genoeg is gegaan, daar moet nu dus de Raad van State over oordelen. De belangrijkste wetgevingsadviseur van het kabinet en de Tweede Kamer kijkt doorgaans kritisch naar dergelijke kwesties. De kans is daarom zeer groot dat de raad het standpunt volgt van demissionair minister Plasterk van Binnenlandse Zaken. Hij schreef eerder aan de Tweede Kamer dat ‘zelfs bij een royale uitleg van artikel 137 van de Grondwet’ het voorstel van Van Tongeren ‘niet meer voldoet aan de procedurele eisen van dat artikel en om die reden niet meer ter tafel ligt en in ieder geval niet meer kan worden aangenomen’.

Posted in: Overheid