Oh, oh, Haga…

Oh, oh, Haga…
24 mei 2018 10149 keer bekeken

Voor een zorgverlener kan de verleiding groot zijn om even snel uitslagen of medische gegevens van een familielid te bekijken. De verleiding kan helemaal groot zijn als het mogelijk om smeuïge details gaat van bekende Nederlanders zoals ‘Oh, oh Cherso-ster Barbie’. Maar kan dat zomaar ongestraft? Hoe gaan rechters om met het onbevoegd inzien van patiëntgegevens? Leidt dat altijd tot ontslag? In deze blog: wat mag arbeidsrechtelijk (ongestraft) wel en wat mag niet als het gaat om inzien van patiëntgegevens?

Behandelrelatie of niet?

Uitgangspunt is dat slechts de patiënt zelf en zijn behandelaar(s) inzicht hebben in patiëntgegevens. Dus naast de patiënt zelf mag ook een zorgverlener mét een behandelrelatie het Elektronisch patiëntendossier (EPD) inzien. Een arts of andere medewerker zonder behandelrelatie niet. Zo kreeg een longarts die zonder toestemming in het medisch dossier keek van zijn collega van het Regionaal Tuchtcollege in 2014 een waarschuwing. Maar hij kwam er nog ‘mild’ vanaf.

Ontslagkwesties die voor de rechter komen, lopen voor werknemers meestal niet goed af. Rechters neigen namelijk streng om te gaan met het ongeoorloofd inzien van een patiënten/cliëntendossier en het delen van informatie daaruit.

Rechters zijn strikt, ook als het om (directe) familie gaat

De rechtszaak van een secretaresse die zonder toestemming informatie uit een EPD had ingezien en met haar echtgenoot had gedeeld, liep uit op een ontbinding wegens een dringende reden. De kantonrechter overwoog in die kwestie dat ‘cliënten erop moeten kunnen vertrouwen dat alles ten aanzien van hun behandeling strikt geheim blijft. Niet alleen het belang van de cliënt speelt daarbij een rol, maar ook het maatschappelijk belang. Een ieder moet kunnen vertrouwen op geheimhouding van gegevens uit het EPD' (JAR 2010/285). Dat de werkneemster al 17 jaar in dienst was en dat het om een misbruikkwestie van haar dochter door een familielid ging, mocht haar niet baten.

Ook een polikliniekassistente die onbevoegd medische gegevens van haar halfbroer had geraadpleegd mocht niet meer als assistente terugkomen in het OLVG. De kantonrechter ontbond de arbeidsovereenkomst voorwaardelijk wegens een dringende reden (ECLI:NL:RBAMS:2015:5486 en ECLI:NL:RBAMS:2015:5487).

Een verpleegkundige die het patiëntendossier van haar zus 469 keer (!) raadpleegde, werd ontslagen.

Een verpleegkundige die het patiëntendossier van haar zus – zonder toestemming en zonder behandelrelatie - 469 keer (!) raadpleegde, trof hetzelfde lot (ECLI:NL:RBAMS:2014:6288). De kantonrechter ontbond de arbeidsovereenkomst weliswaar niet wegens een dringende reden, maar wel wegens gebrek aan vertrouwen. Het verweer van de werkneemster dat zij niet wist dat zij ongeoorloofd handelde, achtte de kantonrechter niet geloofwaardig. Het is immers de kern van de professional-patiëntrelatie, aldus de kantonrechter. Als ervaren BIG-geregistreerde verpleegkundige (14 jaar in dienst) moest de werkneemster hiervan geweten hebben. Het excuus dat zij onder druk van haar familie en collega’s handelde, ging niet op.

Ook het EPD van een overleden patiënt mag een zorgverlener niet zomaar inzien.

Ook het EPD van een overleden patiënt mag een zorgverlener niet zomaar inzien. Het Hof Den Haag oordeelde weliswaar dat het gegeven ontslag op staande voet in dit geval een te zwaar middel was (ook omdat de werknemer 56 jaar oud is en 12 jaar in dienst was), maar ontbond de arbeidsovereenkomst wel wegens verwijtbaar handelen (de zogenoemde e-grond). Het hof kende geen transitievergoeding toe (ECLI:NL:GHDHA:2016:1971).

Tot slot oordeelde het Hof Amsterdam eerder dit jaar dat het ontslag op staande voet van een afdelingssecretaresse terecht was. De werkneemster had in strijd met de Gedragscode van het ziekenhuis het elektronisch patiëntendossier van een collega geraadpleegd, terwijl ze al eerder gewaarschuwd was voor eenzelfde overtreding en ook nog eens een training had gevolgd op dit gebied. Ook hier had de werkneemster geen recht op de transitievergoeding: het einde van de arbeidsovereenkomst was immers het gevolg is van ernstig verwijtbaar handelen van de werkneemster (ECLI:NL:GHAMS:2018:409).

Verweer en bewijs

Rechters maken korte metten met een verweer als ‘mogelijk heeft iemand anders mijn inloggegevens gebruikt’ of ‘ik heb me per ongeluk vergist’. Zo oordeelde het Regionaal Tuchtcollege dat vastgelegde inloggegevens een omkering van de bewijslast met zich meebrengen. Of anders gezegd: als je als (niet-)behandelaar wordt ‘gesnapt’ op het zonder toestemming inloggen in een patiëntendossier, je aannemelijk dient te maken dat een ánder onder jouw naam heeft ingelogd in het systeem en de patiëntgegevens heeft geopend.

Dat een werknemer zich telkens zou hebben vergist en zich telkens niet zou hebben gerealiseerd dat hij in het verkeerde dossier zat, achtte het Hof Amsterdam niet geloofwaardig (ECLI:NL:GHAMS:2018:409).

De stelling van een verpleegkundige dat het ziekenhuis de medische gegevens onvoldoende beschermd werd van tafel geveegd (ECLI:NL:GHDHA:2016:1971).

Tips voor de praktijk: een gewaarschuwd mens telt voor twee

De kwestie rondom het inzien van de patiëntgegevens van ‘Barbie’ door de medewerkers van het HagaZiekenhuis is in de media breed uitgemeten en heeft zelfs tot Kamervragen geleid. Minister Bruins onderschrijft bij de beantwoording van die vragen het belang van een strikt protocol vanuit het principe ‘high trust, high penalty’.

Tips voor de praktijk zijn daarom:

  • stel duidelijke regels op in een protocol,
  • maak die kenbaar bij alle medewerkers (via mail, intranet etc.),
  • breng de regels bij personeelsbijeenkomsten aan de orde,
  • handhaaf die regels, en
  • stel bij een waarschuwing expliciet ontslag op staande voet in het vooruitzicht.


Is aan die elementen voldaan, dan moet de verleiding om ‘even te gluren’ voor iedere zorgmedewerker beduidend minder groot worden. Gaat de werknemer tóch nog over de schreef dan geldt: eigen schuld dikke bult.

Meer blogs lezen?

Wilt u meer blogs lezen van Petra Hogewind-Wolters? Lees dan ook:


Opmerkingen