Swipe to the left

Steeds meer juridische besluiten worden buiten juristen om genomen

Print
Steeds meer juridische besluiten worden buiten juristen om genomen

Waarom nog honderden euro’s per uur aan een advocaat betalen als een computersysteem hetzelfde werk doet? En ook nog sneller? De digitale ontwikkelingen zien veel juristen als de nagel aan hun doodskist. Dat gaat misschien te ver, maar het verandert zeker de inhoud van het werk en de rol van de jurist. Een gesprek over beslisbomen, ontransparante taxichauffeurs en digitale rechters. “Ali Baba is inmiddels de grootste rechtbank ter wereld!”

Dankzij de voortdurende digitalisering komt steeds meer juridische informatie online beschikbaar. Daardoor kun je als rechtzoekende ook zonder advocaat gemakkelijker juridische kennis vergaren om zo een beeld te vormen van je kansen en risico’s. En die mogelijkheden nemen steeds meer toe. Maar wat betekent dit voor de jurist of het advocatenkantoor? “Die zal steeds meer expert moeten worden”, concludeert Evert Verhulp, onder meer hoogleraar arbeidsrecht aan de UvA (zie ook kader onderaan deze bijdrage). “Vergelijk het met de medische sector. Als leek kun je op internet al heel goed uitdokteren wat jouw lichamelijke gesteldheid is. Waar heb je pijn? Welke symptomen zijn er? De computer geeft aan wat jouw klacht mogelijk kan zijn. Maar niet wat het exact is. Daarvoor moet je een deskundige arts raadplegen.”

Meer specialisatie

“Via expertsystemen kun je dus voor zo’n negentig procent van alle gevallen een redelijke adequate voorspelling krijgen. Maar daar hoef je het niet mee eens te zijn. Of je wilt meer duiding. In dat geval stap je naar een gespecialiseerde jurist. In feite is een expertsysteem niet meer dan een enorme hoeveelheid informatie die je langs beslisbomen leidt. Zo’n systeem houdt niet zonder meer rekening met speciale omstandigheden, om maar iets te noemen. Daar heb je dus de gespecialiseerde jurist voor nodig.” Volgens Verhulp betekent deze ontwikkeling dan ook niet dat het aantal juristen per definitie zal afnemen. “Ondanks de vele mogelijkheden om via internet tot bepaalde diagnoses te komen, is ook het aantal artsen niet verminderd. De invulling van het werk en het vak kan deels wel veranderen. Om de computersystemen te bouwen en te vullen, heb je naast techneuten immers ook juristen nodig.”

‘Bij kleinere juridische praktijken, die veel bulkzaken doen, zal het aantal uren teruglopen’


Aantal cliënten loopt terug

Dan de snelheid en de efficiency van de dienstverlening. Dankzij digitalisering kun je die verhogen. Zo kun je via internet al van je partner scheiden. Voor juristen en cliënten scheelt dat een hoop tijd. Worden beide partijen het niet met elkaar eens, dan kunnen ze alsnog een jurist raadplegen. Vaak word je bij zo’n proces al meteen aan een deskundige jurist doorgekoppeld. “Ook op het gebied van arbeidsrecht zal deze vorm van efficiency er zeker komen. In veel gevallen schotelt het systeem je de meest redelijke uitkomst voor. Kom je er als werkgever en werknemer dan toch niet uit, of je bent het niet eens met het digitale voorstel, dan komt de arbeidsrechtjurist sowieso in beeld.” Volgens Verhulp zullen vooral bulkzaken steeds meer digitaal worden afgehandeld. “Loonvorderingen, ontslagzaken, eenvoudige huurzaken… al dit soort cases kun je gemakkelijk in systemen met beslisbomen vatten. Daarmee kun je snel en goed tot een behoorlijke inschatting van de casus komen. Het gevolg? Bij vooral de juridische praktijken die veel van deze bulkzaken doen, zal de tijdsinvestering in dat soort zaken of het aantal cliënten teruglopen. Ze kunnen daarop inspelen door te zien hoe die systemen werken en door ze juist zelf goed in te zetten. Daarmee kunnen ze de eigen productie opvoeren. Maar dat is een oplossing op kortere termijn. Op den duur is specialisatie nodig. Ik verwacht dan ook dat er op termijn meer juridische specialisten komen.”

‘Ik verwacht op termijn meer juridische specialisten’


Ontransparante ‘chauffeurs’ verdwijnen

Automatisering leidt ook tot meer transparantie in de dienstverlening. Verhulp: “Ik vergelijk de advocatuur soms met de taxibranche, een tot de komst van Uber weinig transparante sector. Kom je als bezoeker in een vreemde stad, dan was je tot voor kort overgeleverd aan een taxichauffeur. Stap je in bij iemand die de kortste weg kiest of heb je pech net iemand te treffen die de weg niet goed weet of die onnodig veel rondjes rijdt? Tot voor kort dacht de taxibranche onaantastbaar te zijn. Maar bedrijven als Uber maken een einde aan die ondoorzichtigheid. Je kunt digitaal je rit volgen. En je kunt ook reviews over je rit en je chauffeur geven. Meer transparantie dus. Mede daardoor daalt de prijs; in het voordeel van de consument. Ook in het juridische domein ontbreekt transparantie. Je weet niet zeker over je iemand treft die snel voor jou het beste resultaat kan behalen. Of dat je een advocaat treft die niet kan inschatten wat de uiteindelijke rekening voor de cliënt wordt. Dat zal veranderen; ook op het gebied van recht wordt het product transparanter. Diverse producten van Sdu bieden al tools aan waarmee de juridische professional goed een inschatting van jouw zaak kan maken, zeker al voor het arbeidsrecht, maar binnenkort ook voor andere rechtsgebieden waar zich bulkzaken voordoen. De digitalisering biedt de professional de kans zijn product transparant aan te bieden en het biedt de cliënt de kans de waarde van het product in te schatten.”

Voor dilemma’s staan

De nu ontwikkelde systemen zijn tamelijk complex, meent Verhulp. “Je hebt minimaal een mbo-opleiding nodig om de systemen en de gebruikte terminologie te begrijpen. Hoe achterhaal je bijvoorbeeld of een werkgever ernstig verwijtbaar heeft gehandeld bij ontslag van een werknemer? De gehanteerde juridische termen zijn juist, maar nu niet even gemakkelijk voor iedereen te begrijpen. Bij een beslisboom met slechts een paar vragen ontbreekt daarnaast vaak de nauwkeurigheid. Maar je wilt ook niet dat iemand twee uur met een vragenlijst bezig is. Dat is het dilemma waar we nu voor staan. Vergelijk het met een medische test online. Heeft u pijn in de borst? Ja, ga naar de huisarts. Aan zo’n test heb heeft de patiënt weinig. Maar met meer nauwkeurige vragen als ‘Voelt u uw linker hartkamer vibreren?’ loop het ook snel spaak. De vraag is dus: hoe nauwkeurig en tot in welk detail moet je doorvragen om tot een juiste beslissing te komen? Daar wordt op dit moment intensief mee geëxperimenteerd, ook bij Sdu.”

Achter ontwikkelingen aanhobbelen

Innovatie en advocatuur blijft echter een ongemakkelijke combinatie. Dat blijkt ook uit een recent onderzoek van Lefebvre Sarrut en Sdu. Vrijwel alle Nederlandse advocaten zijn zich bewust van het belang van innovatie, maar als het gaat om de implementatie van vernieuwingen laten ze het vaak nog afweten. Slechts 34% van de Nederlandse advocatenkantoren werkt samen met andere kantoren of een IT-partner. En dat terwijl samenwerking als noodzakelijke voorwaarde geldt om innovatie echt van de grond te krijgen. “Juristen hebben over het algemeen een eigen woordenschat, een eigen denkwijze en een eigen methode. Dat matcht niet erg met andere disciplines, en zeker niet met techneuten. Toch heb je die laatste groep hard nodig om te innoveren. Het gevaar bestaat dat de jurist straks toch achter de ontwikkelingen aanhobbelt, met alle gevolgen van dien. Dat je ontdekt dat er andere dingen gebeuren en dat je te laat bent om daarop in te spelen. Neem Amazon en Ali Baba. Internetbedrijven als deze hebben al eigen juridische beslissystemen om geschillen met cliënten te kunnen afhandelen. Het gaat daarbij om zeer grote aantallen. Ali Baba is inmiddels de grootste rechtbank ter wereld geworden!”

‘Ook op het gebied van recht wordt het product transparanter’

Jezelf buiten spel zetten

“Je ziet dus dat steeds meer juridische besluiten worden genomen zonder veel tijdsinvestering van juristen. Als je niet meegaat in deze digitale ontwikkelingen zet je jezelf buiten spel. Niet alleen slecht voor jezelf als jurist of advocatenkantoor, maar ook voor de samenleving en de rechtsbescherming. Er zijn juist juristen nodig om onze normen en waarden vast te houden. Die zitten ook in het recht verankerd. Dat wordt allemaal minder als we een samenleving krijgen die enkel door bijvoorbeeld economen wordt gerund. Met andere woorden: haak in op digitale vernieuwing. Doe er iets mee, want anders is de kans groot dat je er op den duur niet meer bent.”

Evert Verhulp...

startte als juridisch medewerker in 1987 bij AbvaKabo. In 1992 stapte hij over naar de rechtskundige dienst van de FNV. Vier jaar later werd hij beëdigd als advocaat. In 1997 promoveerde Verhulp op het proefschrift ‘De vrijheid van meningsuiting van werknemers en ambtenaren’ Aansluitend werd hij benoemd tot hoofddocent aan de UvA en vanaf 2002 tot hoogleraar arbeidsrecht. In die tussentijd verrichtte hij ook tal van andere activiteiten. Zo deed hij op verzoek van de Internationale Arbeidsorganisatie onderzoek in Kirgizië en kwam vervolgens met aanbevelingen om de samenwerking tussen werkgevers en werknemers in dat land te verbeteren. Ook deed hij onderzoek aan de Washington University at St Louis naar klokkenluiden en collectieve arbeidsverhoudingen.

Verder was hij onder meer voorzitter van de Vereniging voor Arbeidsrecht, en is hij nu bestuurslid van de SER en directeur van de UvA vennootschap Arbeidsmarktresearch BV. Deze vennootschap is opgericht om juridische expertsystemen te bouwen. Ook is hij onder meer bij Sdu lid van de kernredactie van Sdu Arbeidsrecht en lid van de redactie van JAR (Jurisprudentie Arbeidsrecht).

Sdu Arbeidsrecht