Swipe to the left

Transformatie in de TBS

Print
Transformatie in de TBS

Onze Minister voor Rechtsbescherming, Sander Dekker, heeft vragen van Tweede Kamerlid Van Nispen (SP) beantwoord over het ‘succes van mediation’ in een brief van 16 april jl.[1] Hieruit volgt dat naar aanleiding van een recente uitzending van EenVandaag[2] volgens Sander Dekker wederom duidelijk is dat mediation tijdens een lopende strafzaak in gevallen die zich daartoe lenen een zinvolle manier kan zijn om bij te dragen aan (im)materieel herstel. Dit geldt zeker voor het slachtoffer. Voor 2019 en volgende jaren is 1,3 miljoen euro beschikbaar waarvan 300.000 euro exclusief voor jeugdzaken. Mediation in het strafrecht kan zo verder doorgroeien en ontwikkelen, ook in jeugdzaken.

Wat opvalt is dat veel ontwikkelingen zijn te bespeuren op het gebied van strafrecht en de mogelijke toegevoegde waarde van herstelrecht voor de primair betrokkenen in het strafproces.
Maar hoe zit dat eigenlijk met TBS-gestelden en eventuele herstelrechtelijke voorzieningen, in deze tijd waarin veiligheid hoog op de agenda staat?

Het derde Misdaadcongres dat Stichting Mens en Strafrecht in juni 2017 organiseerde was al aan het onderwerp ‘Strafrecht en stoornis’ gewijd.[3] Een herbezinning op de vraag hoe wij nu eigenlijk moeten omgaan met geestelijk gestoorden in de strafrechtspleging, niet alleen in de opsporings- en berechtingsfase, maar ook in de fase van de tenuitvoerlegging van de straf zou van belang zijn. Het belang van aandacht en ruimte voor herstelrechtelijke initiatieven moet daarin niet worden onderschat.
Bijna twee jaar zijn verstreken sinds dit Misdaadcongres.

En toen was de eerste intervisie van 2019 van de Vereniging van TBS-Advocaten op 27 maart 2019. Deze intervisie stond in het teken van de specifieke vraag: Wat zou mediation kunnen betekenen binnen de TBS-maatregel?
Vincent Borninkhof en Annet Last zijn gecertificeerd mediators en zij verzorgden een boeiende (interactieve) lezing hierover. Aan de hand van allerlei praktijkervaringen met mediation in zaken waarin TBS-gestelden zijn of nog worden bijgestaan werd voor zover dat kon informatie gedeeld en gediscussieerd. De gemene deler was, dat in het belang van zowel slachtoffers c.q. nabestaanden als verdachten of daders (alsmede de gemeenschap waar zij deel van uitmaken) mediation meer plek zou moeten krijgen in TBS-zaken wanneer daar op enig moment aanleiding voor is.

Oplegging van een TBS-maatregel

In het Nederlands strafrecht geldt dat wie onder invloed van een geestelijke stoornis een misdaad begaat, anders wordt gestraft dan de volkomen gezonde dader omdat diegene daardoor niet (geheel) verantwoordelijk kan worden gehouden voor de begane misdaad. In het belang van de samenleving komt de rechter in sommige strafzaken dan tot (tevens) oplegging van een TBS-maatregel. De positie van juist de TBS-gestelde moet net als die van het slachtoffer c.q. de nabestaande óók niet worden benijd: hij of zij kan achteraf bezien tijdens het plegen van een zeer ernstig delict onder (overwegende) invloed hebben gestaan van een of meer stoornissen.

De TBS-gestelde zal in veel gevallen weer meer zichzelf zijn naarmate de tijd en de behandelduur verstrijkt en voor de rest van het leven zelf ook pijnlijk worden geconfronteerd wat door zijn of haar toedoen de ander is aangedaan. Een immens harde realiteit, zeker wanneer de tbs-gestelde in eenzame opsluiting verblijft binnen de muren van de tbs-kliniek. Dat is wat wij op deze plaats noemen: de transformatie van de geestelijk gestoorde delinquent tijdens het plegen van het delict tot een persoon die (enigszins) is geland en ook mens is en blijft. Dat geldt altijd, ook al bestaat er op grond van wettelijke criteria in het belang van veiligheid van de samenleving een langdurig TBS-kader.

Slachtoffers en nabestaanden maken soms gruwelijke dingen mee. Dat moet ook gezegd worden. Herstel vraagt dan veel tijd, als daarover al kan worden gesproken.

Een bredere kijk op de zaak

Wie loopt er nu warm voor TBS, laat staan het verkennen van herstelrechtelijke mogelijkheden binnen de TBS? Dit vergt zeker in TBS-zaken moed, omdat in onze huidige samenleving de neiging bestaat daders buiten te sluiten en eerder aan de kant van een slachtoffer of nabestaande te gaan staan.
Journalisten melden vrijwel nooit positief nieuws. Wanneer een TBS-gestelde succesvol is behandeld en mag terugkeren in de maatschappij, leest de burger daar vrijwel nooit iets over. Positief nieuws lijkt geen goed nieuws te zijn. Wanneer er iets heftigs gebeurt, springt de media er bovenop en ophef bereikt politiek Den Haag.

Het is een kunst om in TBS-zaken waarin veel onherstelbaar en soms ondraaglijk lijkt, tóch op een eerlijke en onbevooroordeelde manier naar de betrokkenen in de strafzaak te kijken en te verkennen wat in het belang van de betrokken nog mogelijk zou kunnen zijn op het gebied van herstel. Voor advocaten geldt dat zij onafhankelijk zijn van de overheid, maar partijdig zijn ten dienste van de cliënt. Er is ook voor de advocaat in TBS-zaken ruimte om door middel van mediation emotionele en morele aspecten, alsmede relationele kanten van de zaak, in het werk te betrekken. Tenminste wanneer ervan wordt uitgegaan dat de belangen van een cliënt vanuit een breder perspectief worden behartigd dan alleen de juridische rechten. Wij zien gelet op de eerste ervaringen met mediation in TBS-zaken die zijn uitgewisseld zeker perspectief.

Advocaten en andere professioneel betrokkenen bij TBS-gestelden (zoals behandelaars in tbs-klinieken) en slachtoffers c.q. nabestaanden kunnen hier nog groeien en een doorontwikkeling maken. Hoe? Door de slag te maken naar een deskundig mediator op dit terrein.

Herstelrecht verdient fundamenteel óók ruimte in TBS-zaken. De TBS-maatregel is naar de aard ervan namelijk een prachtmaatregel die het beste in de mens aanspreekt: mededogen, vergevingsgezindheid en hoop op een geleidelijke terugkeer in de maatschappij waarin ook de dader er weer mag zijn.



[1] https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervrage...

[2] https://eenvandaag.avrotros.nl/item/dankzij-mediat...

[3] https://www.uu.nl/agenda/misdaadcongres-2017-strafrecht-en-stoornis

Posted in: Strafrecht