Swipe to the left

Wie zijn informatie uit de media haalt, begrijpt niets van het strafrecht – een pleidooi voor evenwichtiger berichtgeving

Print
Wie zijn informatie uit de media haalt, begrijpt niets van het strafrecht – een pleidooi voor evenwichtiger berichtgeving
By 14 juni 2019 68629 keer bekeken Geen opmerkingen

In het wereldje van strafrechters, officieren van justitie en advocaten heeft iedereen een mening over elkaar. Niemand vindt van zichzelf dat hij slecht of matig werk aflevert, maar over andermans werk, optreden en beroepsethiek hebben we allemaal een mening. Soms een heel positieve, maar ook heel geregeld een negatieve. In de blogs die ik tot dusver voor Sdu heb geschreven, heb ik over beroepsbeoefenaren uit al deze beroepsgroepen al eens een kritische, soms zelfs korzelige of ronduit negatieve mening gegeven. Maar wel vanuit een positief-kritische inslag: oog van het OM voor de belangen van de verdachte, de wijze waarop rechters een verdachte of een slachtoffer bejegenen, een correcte opstelling van de advocaat, het draagt allemaal bij aan de beeldvorming van het strafrecht bij de gewone burger. Die – ik chargeer enigszins – al jarenlang vindt dat rechters te soft zijn, advocaten halve of zelfs hele criminelen zijn en officieren van justitie doorlopend vormfouten maken. Wij, dat wil zeggen de verschillende beroepsgroepen, moeten het strafrecht kennelijk beter verkopen.

Initiatieven om het strafrecht te verkopen

Op het punt van het verkopen van het strafrecht zijn er door velen de afgelopen jaren tal van initiatieven ontplooid. Van open dagen van rechtbanken tot kraampjes van het Openbaar Ministerie, van het project “advocaat voor de klas” van o.a. de Orde van Advocaten tot meer individuele initiatieven als lezingen, theatervoorstellingen, social media activiteiten en optreden in tv-programma’s. Voor wie interesse heeft: er gebeurt van alles.

Media: een evenwichtig en compleet beeld krijgt de burger nauwelijks voorgeschoteld

Ondanks alle initiatieven die er zijn, heb ik het idee dat in de maatschappij en ook in kringen die deskundiger zouden moeten zijn – lees: de politiek - nog steeds veel misverstanden leven over het strafrecht en dat het beeld niet goed is. En dat is niet raar. Nieuws over strafrecht komt de huiskamers binnen via nu.nl, teletekst, een drieregelig berichtje in het radiojournaal en soms iets uitgebreider bij SBS Hart van Nederland of RTL Boulevard. Van de tien of twintig zinnen die de persrechter, de woordvoerder van het OM of de advocaat in antwoord op de vragen van de interviewer heeft uitgesproken, komt in het betreffende tv-item slechts die ene zin met het beste citaat in beeld. Niets ten nadele van deze media en hun verdienmodel, maar een evenwichtig en compleet beeld krijgt de burger doorgaans niet voorgeschoteld.

Nu is het in veel gevallen ook onmogelijk om de burger een compleet beeld voor te schotelen: ik heb zelf wel eens een zaak gehad met een tenlastelegging van circa 57 pagina’s, terwijl ik recent een dossier heb ontvangen waarin ik bijna een half uur heb besteed aan enkel het samenvatten van de tenlastelegging. En dat zijn nog maar de tenlasteleggingen. In een krantenartikel van 3 kolommen is zelfs een dossier van slechts een pagina of 100 (dat is een klein dossier) nauwelijks samen te vatten, en al helemaal niet op een wijze waar OM en verdediging beiden tevreden over zijn.

Waar het gaat om de samenvatting in de krant: de meeste rechters hanteren de werkwijze van de confrontatie: verdachten krijgen de belastende stukken voor de voeten geworpen en zij worden hierop kritisch bevraagd. Ontlastende stukken krijgen in de zittingszaal vaak veel minder aandacht. Een enkele advocaat vraagt de voorzitter nog wel om de ontlastende stukken ook voor te houden maar de advocaat die dat doet, lokt slechts een paar voorleesminuutjes uit en nauwelijks een bijdrage aan de waarheidsvinding.

De meeste advocaten kiezen ervoor om de ontlastende stukken te benoemen bij pleidooi. En dan zijn het niet zelden voor de media de woorden geworden van de advocaat, de eenzijdige belangenbehartiger. Wiens standpunt doorgaans in de laatste twee regels van menig rechtbankartikel nog even samengevat wordt. Het is niet verwonderlijk dat de samenleving in veel gevallen de straffen te laag vindt. Maar wie zich verdiept, weet dat de werkelijkheid genuanceerder in elkaar steekt.

Zo bezien hebben journalisten een belangrijke taak om de burger inhoudelijk juist en ook evenwichtig te informeren over het strafproces. De vraag is of zij dit ook doen.

Mediaberichtgeving: enkele voorbeelden

Naming en shaming zoveel als mogelijk vermijdend, een heel kleine bloemlezing uit de praktijk van ons kantoor:

  1. De zaak waarin een zogenaamde deskundige in een studioprogramma verslag deed van een zitting van mij, eerder die dag. De deskundige had een mening over het overvloedige bewijs, de procesopstelling van de verdediging (zwijgen bij overvloedig bewijs is niet verstandig), wist te vertellen dat er veel commotie was in de zittingszaal en wat al niet meer. Ik wist beter: over het zogenaamde bewijs waren – zoals ter zitting aan de orde was gekomen - tal van kritische noten te kraken, over de procespositie was daarom goed nagedacht en de commotie stelde weinig voor: een persoon kon zich even niet inhouden en heeft twee of drie lelijke woorden gezegd. Hoewel meer dan de helft van het item onzin was, kreeg de deskundige op social media tal van likes voor het optreden.
  2. Artikelen in de media over een cliënt van ons kantoor “De politieman is hoofdverdachte in een onderzoek naar absolute topcriminelen”, “Foute agent spil in meerdere onderzoeken”, “Politieagent regelde spookwoningen voor criminelen”. Wekenlang haalde deze cliënt soms meermalen per week de voorpagina. De krantenlezer zal niet kunnen begrijpen dat en waarom hij in vrijheid is gesteld. De meeste media hebben dáár namelijk niet over bericht. Dat er onvoldoende verdenking was voor een langer voorarrest zal geen burger zich herinneren: de media hebben met vette krantenkoppen immers al voorgesorteerd op een veroordeling.
  3. “Kolossale inschattingsfout leidt tot moord” werd over een andere cliënt bericht. Deze uitlating van een journalist met enkele tienduizenden volgers op social media zag op een tbs-cliënt van ons kantoor. Veel opschudding, maar enige tijd later wordt er een tweede verdachte aangehouden en blijkt er veel onduidelijk. De recherche doet wekenlang of zelfs maandenlang onderzoek naar de feiten, maar de journalist in kwestie heeft er geen strafproces voor nodig om te weten dat er een moord begaan is, wie de schuldige is en dat de tbs-behandelaren feitelijk medeschuldig zijn. Hoeveel burgers weten dat er na dit bericht nog een tweede verdachte aangehouden is en wat er nu eigenlijk precies gebeurd is?

Afsluitend

Een deel van de hiervoor genoemde publiciteit vond plaats in een periode dat er voor de verdediging een bevel beperkingen van kracht was: het reageren op onjuiste berichtgeving was simpelweg verboden. Wederhoor was dus onmogelijk. Van terughoudendheid kan dat natuurlijk niet gezegd worden. Maar terughoudendheid verkoopt niet, zo veronderstel ik.

In het verband van deze blog is van belang dat de media de burger veelvuldig onjuist informeren. Met als gevolg dat tal van burgers ten onrechte denken dat rechters soft zijn, het OM doorlopend vormfouten maakt en dat advocaten halve criminelen zijn.

Ik besef wel dat ik in de titel van deze blog chargeer. Dit is precies wat ik geregeld in de media zie gebeuren, de kop is ongenuanceerd. Wie weet, stemt het tot nadenken. Meningen, zelfs in het parlement, worden op krantenkoppen en misplaatste beeldvorming gebaseerd. Daarmee is het gevaar van onjuiste berichtgeving meteen gegeven: het is belangrijk dat de burger een rechterlijk oordeel begrijpt en respecteert én dat er draagvlak is voor de rechtspraak.

Ik gaf in deze blog drie willekeurige voorbeelden van een relatief klein advocatenkantoor uit Deventer. Zou dit alleen ons kantoor overkomen? Dat lijkt niet waarschijnlijk. Het wordt tijd dat de media de onschuldpresumptie gaan omarmen. Zo moeilijk kan evenwichtige berichtgeving toch niet zijn?

Meer blogs lezen van Anno Huisman?


Posted in: Strafrecht