Bron van inkomen. Een onderzoek naar de invulling van het bronbegrip door de Hoge Raad

Normaal met titel

Normaal met titel

Normaal met titel

1. Inleiding – dubbel feest

1.1. Bronnenfictiestelsel

Het jubileum ‘100 jaar cassatierechtspraak in belastingzaken door de Hoge Raad’ valt samen met een ander eeuwfeest, namelijk dat van 100 jaar inkomstenbelasting. Weliswaar werd in 1892/1893 reeds de gesplitste inkomstenbelasting van Pierson ingevoerd, maar een volwaardige inkomstenbelasting diende zich niet eerder aan dan in 1914.² De Wet op de Inkomstenbelasting 1914 (hierna: Wet IB 1914) trad in werking op 1 mei 1915 en markeerde de aanvang van het eerste inkomstenbelastingjaar dat (destijds) liep van 1 mei tot 30 april. Teneinde de over een belastingjaar verschuldigde inkomstenbelasting te kunnen bepalen, werd in de Wet IB 1914 uitgegaan van het zogeheten bronnenfictiestelsel. Deze techniek, die bekend was van de bedrijfsbelasting, nam de aan het begin van het belastingjaar (1 mei) bestaande ‘bronnen van inkomen’ tot uitgangspunt. Vervolgens werd het inkomen voor het lopende belastingjaar fictief bepaald.

1.2. Bron van inkomen

Praktische en theoretische onvolkomenheden van het bronnenfictiestelsel hebben gemaakt dat die systematiek van belastingheffing is vervangen door een inkomstenbelasting die is gebaseerd op ‘het reële systeem met voorheffingen’.³ Ook binnen deze systematiek wordt een opbrengst uitsluitend als inkomst aangemerkt, indien deze afkomstig is uit een bron van inkomen. Het bronbegrip is door de tijd als uitgangspunt ter afbakening van het inkomensbegrip – in essentie – ongewijzigd gebleven. De bronnentheorie vormt derhalve nog steeds het fundament van de Wet inkomstenbelasting 2001 (hierna: Wet IB 2001) en is daarbij het leidende uitgangspunt voor de inkomenscategorieën winst uit onderneming en resultaat uit…