De kapitaalverzekering met lijfrenteclausule onder de loep

De komende jaren zullen veel kapitaalverzekeringen met lijfrenteclausule tot afwikkeling komen. Deze rechtsfiguur heeft al tot heel wat rechtspraak geleid: over de datum van totstandkoming van de polis, over premieaftrek, over schenking van de polis of de termijnen, over verkoop van een kapitaalverzekering met lijfrenteclausule aan de binnenlands belastingplichtige particulier die tevens bezitter is van een compensabel verlies, enzovoort. Waarom is de kapitaalverzekering met lijfrenteclausule zo’n apart soort levensverzekeringscontract, wat kun je ermee en wat zijn de meest recente ontwikkelingen?

1. Wat is een kapitaalverzekering met lijfrenteclausule?

Een kapitaalverzekering met lijfrenteclausule is eigenlijk gewoon een kapitaalverzekering met een bijzonder beding. Als het kapitaal expireert, moet het worden aangewend voor een lijfrente. Als uitvoering wordt gegeven aan de lijfrenteclausule, fungeert het opgebouwde kapitaal in feite slechts als rekengrootheid.

1.1. Formele werking van de lijfrenteclausule

Kapitaalverzekeringen met lijfrenteclausule die vallen onder het pre-Brede-Herwaarderingsregime worden fiscaal over het algemeen behandeld als lijfrenten.² Op een kapitaalverzekering met lijfrenteclausule kon dan ook premieaftrek worden verkregen alsof het een lijfrente was (de formele werking van de lijfrenteclausule); tot 1 januari 1992 überhaupt, en via het overgangsrecht voor op 15 oktober 1990 bestaande contracten nog tot 2001.

1.2. Materiële werking van de lijfrenteclausule

De lijfrenteclausule heeft niet alleen formele, maar ook materiële werking. Hij is niet alleen van belang in de verhouding tussen de verzekeringnemer en de fiscus; hij is ook onderdeel van het geheel van rechten en verplichtingen die bestaan tussen de verzekeraar en de verzekeringnemer enerzijds, en tussen de verzekeraar en de begunstigde anderzijds. Opgemerkt moet worden dat ondanks de materiële…