Het oerconflict in organisaties. De dynamiek van ‘hoog versus laag’

Binnen veel organisaties speelt de spanning ‘hoog versus laag’. Willem Mastenbroek noemt dit het ‘oerconflict’, omdat het bijna altijd de onderlinge verhoudingen onder druk zet. Kennis over dit oerconflict zou veel helderheid verschaffen over bijvoorbeeld vastgelopen veranderingen in organisaties. Maar in de managementliteratuur is er nauwelijks iets over te vinden. Hij doet een voorzet.

Het oerconflict is geen onbekend verschijnsel, ondanks een gebrek aan informatie in de managementliteratuur. Cartoonisten als Scott Adams (Dilbert) en Peter van Straaten borduren er regelmatig op voort. Al jaren geleden kwam Van Straaten met een serie meesterlijke schetsen, waarvan hier twee voorbeelden.

De tekeningen laten iets zien van de beelden die managers en medewerkers soms van elkaar hebben. Andere voorbeelden zijn ‘de werkvloer is niet in beweging te krijgen; altijd maar dat wantrouwen’ en ‘de or wil het gewoonweg niet snappen; je moet het wel honderd keer uitleggen.’ Sommige van deze beelden gaan een eigen leven leiden en komen zelfs terecht in de serieuze managersliteratuur zoals: ‘Het middenkader is de ‘leemlaag’ waar alles in vastloopt.’

Dynamiek van macht en afhankelijkheid

Ook voor de professionals aan de voet van een organisatie zijn doorgaans genoeg dingen te vinden die een stereotype beeldvorming mogelijk maken, maar dan over de leiding: ‘Ze zijn alleen maar bezig met controles, regels en protocollen’ en ‘ze maken je gek met hun modellen en systemen.’

Het betreft reacties die machteloosheid en boosheid tonen. Reacties die zich richten op de bureaucratische rompslomp, de schaalvergroting en de afstand ten opzichte van de leiding die maar bezig lijkt met modellen, beheerssystemen en externe contacten. Alle…