Moderne functies van erfpacht

Aan het begin van de twintigste eeuw kwam in verschillende Nederlandse gemeenten een stelsel van stedelijke erfpacht tot bloei. Nu ook de gemeente Amsterdam – het laatste écht grote erfpachtbolwerk dat nog bestond – koos voor een drastische hervorming van haar gronduitgiftebeleid, belicht deze bijdrage kort wat de moderne functies van erfpacht zijn.

1. Inleiding

De ‘stedelijke erfpacht’ is lange tijd de belangrijkste toepassingsvorm van erfpacht geweest. Dat is echter aan het veranderen. Dit jaar hebben zelfs Amsterdam en Utrecht, de twee laatste grote gemeenten die er in het verleden voor kozen hun gronden standaard in erfpacht uit te geven, hun stelsel drastisch herzien. In Utrecht (dat al eerder koos voor de uitgifte in eeuwigdurende erfpacht) krijgen de meeste erfpachters thans de gelegenheid eigendom te verwerven; de nieuwe gronduitgiften in Amsterdam gaan sinds 1 juli 2016 in ‘eeuwigdurende erfpacht’. Daarin wordt – anders dan onder de oude systematiek van ‘voortdurende erfpacht’ – de hoogte van de erfpachtcanon niet meer periodiek aangepast aan de hand van de actuele grondwaarde. In andere steden (Utrecht en Den Haag) is deze ‘eeuwigdurende erfpacht’ een tussenstap geweest naar de uiteindelijke afschaffing van het erfpachtstelsel; goed denkbaar is dat ook de gemeente Amsterdam over enkele jaren deze ‘volgende stap’ zet.

Tegen de achtergrond van het voorgaande is het nuttig eens te inventariseren wat de moderne functies van het erfpachtrecht zijn. Daarbij is het van belang in het oog te houden dat erfpacht een uiterst kneedbaar zakelijk genotsrecht is. Men kan een erfpachtrecht vestigen dat in het geheel niet onderdoet voor een eigendomsrecht; wie eeuwigdurende erfpacht heeft en op generlei wijze is…