Normering, regulering en rechtshandhaving door technologie: over de implicaties van technoregulering voor het privaatrecht
1. inleiding
De komst van allerhande toepassingen van informatie- en communicatietechnologie (IcT) laat overduidelijk sporen na in het privaatrecht. Dat komt allereerst omdat de nieuwe werkelijkheid van de informatiesamenleving niet altijd goed uit de voeten blijkt te kunnen met gangbare positiefrechtelijke begrippen en grondslagen van het privaatrecht. Deze spanning resulteert in ontelbare wetenschappelijke verhandelingen en noodzaakt regelmatig tot aanpassing van bestaande regels dan wel introductie van nieuwe regimes (consumentbescherming in het kader van dienstverlening op afstand; aansprakelijkheid voor intermediairs in een online omgeving, etc.). Minder bekend is een tweede, geheel andere, invloed van technologie op het privaatrecht, namelijk technologie als instrument bij het stimuleren, faciliteren dan wel afdwingen van handelingen en gedrag in private rechtsverhoudingen. Een illustratief en welbekend voorbeeld hiervan is de zogenaamde regiocode die in DVD’s is geïncorporeerd en is bedoeld om - op het auteursrecht gebaseerde - licentievoorwaarden te handhaven. Heel concreet verhindert deze code dat een in de VS gekochte DVD op apparatuur in de EU kan worden afgespeeld.2 Wetgeving legitimeert en ondersteunt ook expliciet de inzet van dit nieuwe reguleringsinstrument: de Auteurswet kent via art. 29a Aw een bepaling waarmee wettelijke bescherming aan deze technische vorm van regulering wordt geboden.3
Het is welbekend dat regulering van het handelen van partijen met behulp van meer modaliteiten vorm kan krijgen dan via het recht alleen. De term regulering omvat daarmee ook mechanismen die buiten het juridische domein vallen. In een van de meest gezaghebbende werken over regulering door technologie - Code and other laws of cyberspace - onderscheidt de Amerikaanse rechtswetenschapper Lawrence Lessig de volgende modaliteiten4:
sociale regulering, waaronder zelfregulering, beroepscodes, …