Belastingen van rechtsverkeer

Belastingen van rechtsverkeer: een introductie

De Wet op de belastingen van rechtsverkeer regelt 2 belastingen: de overdrachtsbelasting en de assurantiebelasting (voorheen ook de kapitaalsbelasting, maar deze is afgeschaft).

Overdrachtsbelasting

Overdrachtsbelasting wordt geheven ten aanzien van de overdracht van onroerende zaken. Cruciaal zijn de volgende elementen:

  • Er moet sprake zijn van een verkrijging;
  • het voorwerp van de verkrijging moet zijn de juridische en/of economische eigendom van een 'onroerende zaak' die binnen Nederland is gelegen; of
  • het voorwerp van de verkrijging moet zijn de juridische en/of economische eigendom van een 'recht' waaraan een in Nederland gelegen 'onroerende zaak' is onderworpen.

Het is dus de verkrijger (koper) die de overdrachtsbelasting moet betalen (en niet de verkoper). Verkrijgingen krachtens erfrecht tellen niet mee. Daarbij komt immers erfbelasting om de hoek kijken. Ook de verkrijging van onder andere aandelen in een zogenaamd onroerendezaaklichaam kan aan overdrachtsbelasting onderhevig zijn. De aandelen zijn dan een fictief onroerende zaak. Dit is het geval als de betreffende activa van de rechtspersoon grotendeels (voor minimaal 50%) bestaan uit onroerende zaken en minimaal voor 30% uit onroerende zaken in Nederland. Dit is de bezitseis. Daarbij kunnen ook deelnemingen of andere gelieerde rechtspersonen zijn betrokken, waarbij het directe of indirecte belang in die rechtspersonen en/of de samenstelling van hun activa een rol speelt. Er geldt ook een doeleis: onroerende zaken die voor de normale bedrijfsuitoefening van de onderneming worden gebruikt tellen niet mee.

Het tarief hangt af van het type onroerende zaak. Voor woningen geldt een tarief van 2%, voor andere onroerende zaken (bijvoorbeeld kantoorpanden) geldt een tarief van 6%. De belasting wordt berekend over de waarde van de onroerende zaak of het recht waaraan deze is onderworpen. De waarde is ten minste gelijk aan die van de tegenprestatie (de koopsom). Er gelden diverse vrijstellingen zoals voor schoolgebouwen.

Een verkrijging binnen zes maanden na een vorige verkrijging van hetzelfde goed wordt niet nogmaals voor het geheel belast. Per saldo wordt de waardestijging belast.

Samenloop overdrachtsbelasting met omzetbelasting (BTW)

De levering van onroerende zaken is vrijgesteld van omzetbelasting. In zoverre doet zich geen samenloop/cumulatie voor. Echter, dit geldt niet voor onroerende zaken die worden geleverd vóór, op of binnen 2 jaar na eerste ingebruikneming, alsook voor bouwterreinen. Voor deze “nieuwbouw” geldt er geen overdrachtsbelasting maar btw. Daarnaast kunnen ondernemers onder voorwaarden ook opteren voor de omzetbelasting. Bepaald is dat ook in deze situaties geen overdrachtsbelasting wordt geheven. BTW en overdrachtsbelasting sluiten elkaar dus steeds uit.

Assurantiebelasting

Onder de naam 'assurantiebelasting' wordt een belasting geheven ter zake van verzekeringen waarvan het risico in Nederland is gelegen en ter zake van daarmee samenhangende diensten. Het gaat hierbij dus om schadeverzekeringen, zoals opstalverzekeringen, autoverzekeringen of reisverzekeringen, en niet om levensverzekeringen, ongevallenverzekeringen, invaliditeitsverzekeringen, arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, of ziektekostenverzekeringen en dergelijken. Speciale vrijstellingen gelden voor transportverzekeringen en exportkredietverzekeringen. Herverzekeringen zijn ook niet belast.

Het tarief bedraagt 21%, (doorgaans) te berekenen over de premie.

Jurisprudentie belastingen van rechtsverkeer

Bekende arresten ten aanzien van de belastingen van rechtsverkeer:

  • Overdrachtsbelasting: verhanging van aandelen en fraus legis (ECLI:NL:HR:2017:126, Hoge Raad 3 februari 2017, nr. 15/04988);
  • Assurantiebelasting: ECLI:NL:HR:2007:AZ6940, Hoge Raad 26 januari 2007, nr. 40.495;
  • Overdrachtsbelasting: Doorkijkarresten (ECLI:NL:HR:2007:AU8559, Hoge Raad 23 februari 2007, nr. 41.591 en ECLI:NL:HR:2011:BQ7580, Hoge Raad 10 juni 2011, nr. 10/00498);
  • Portacabinarrest: Begrip onroerende zaak (Hoge Raad 31 oktober 1997, nr. 16.404);
  • Maierhofer: Begrip onroerende zaak (ECLI:EU:C:2003:23, HvJ 16 januari 2003 C-315/00).

Wat biedt Sdu u op het gebied van de belastingen van rechtsverkeer?

We tonen u graag een selectie van de vakinformatie op het gebied van de overdrachtsbelasting en de assurantiebelasting. Op deze pagina vindt u actuele content die we samen met experts uit de rechtspraktijk creëren.

Belastingen van rechtsverkeer in de webshop

Naar de webshop

Toegang tot al onze juridische informatie?

    • Neem een dag- of weekabonnement op onze online databank OpMaat
    • Krijg direct toegang tot al onze bronnen en vindt het antwoord op uw zoekvraag
Meer informatie
(- Artikelen)

Uit het archief

Meer artikelen laden